( مانند اين كه استاد اجازهء روايت از كتابى را به شاگردش مىدهد كه خود نيز با اجازه از آن كتاب روايت مىكند ) « 1 » نيز به كار مىرود . علاوه بر اين ، مرتبه اجازه از قرائت و سماع پايين‌تر است و در جايى كه تحمل حديث به طريق برتر ، مثل قرائت و سماع وجود دارد ، از لفظ « حدّثنى » كه اجازه را نيز در بردارد ، استفاده نمىشود . « 2 » بنابراين در مواردى كه بلاذرى « حدّثنى محمد بن سعد عن الواقدى » گفته ، از كتاب واقدى با اجازهء محمد سعد روايت كرده است . « 3 » نقل قول از صاحبان تأليف براى كسانى كه با سند گزارش مىدهند ، نشان استفاده از نوشته‌هاى همان مؤلف است و بلاذرى معمولا از مؤلفان نقل قول مىكند ، مانند : هشام بن محمد كلبى ( م . 204 ه . ) كه نوشته‌هايش از منابع دست اول بلاذرى است . از وى 41 روايت از طريق عباس بن هشام و 104 نقل قول در بخشهاى مختلف سيرهء انساب الاشراف وجود دارد . وى با داشتن بيش از 150 كتاب و رساله ، به « كثرت تأليف » مشهور شد . « 4 » هيثم بن عدى ( م . 209 ه . ) از خوارج بود و 53 عنوان كتاب ، از جمله تاريخ الاشراف الكبير ، التاريخ على السنين و كنى الاشراف داشت . « 5 » او از مآخذ اصلى بلاذرى است . بلاذرى علاوه بر رواياتى كه از طريق شيخش نقل كرده ، شانزده نقل قول از هيثم بن عدى آورده است . محمد بن اسحاق ( م . 151 ه . ) كه تأليفهاى مختلفى ، از جمله سيره داشته است . « 6 »

--> ( 1 ) . الكفايه ، ص 362 - 387 ، شبيرى « نقش تعبير واسطه در معجم رجالى » ، مجموعه مقالات اولين سمينار كامپيوتر و علوم اسلامى ، ص 479 - 482 . ( 2 ) . الكفايه ، ص 321 ، نقش تعبير واسطه در معجم رجالى ؛ مجموعه مقالات اولين سمينار كامپيوتر و علوم اسلامى ، ص 482 . ( 3 ) . موارد البلاذرى ، ج 1 ، ص 30 ؛ جعفرى در بخش « سقيفه آغاز دسيسه‌ها » با مقايسهء روايات بلاذرى با ابن سعد گفته است : بلاذرى اطلاعاتش را شفاهى با املاى مستقيم از محمد بن سعد گرفته ؛ زيرا چهار روايت مهم - دربارهء سقيفه و متشنج بودن اوضاع مدينه بعد از آن - از محمد بن سعد با صيغهء « حدّثنى » آورده كه در طبقات وجود ندارد . ( تشيع در مسير تاريخ ، ص 53 ) . گفتنى است كه اين روايات از واقدى است . ( ر . ك : انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 262 ، 271 ، 273 و 275 ) وى نيز كتابى به نام « السقيفه و بيعة ابىبكر » داشته ( الفهرست ، ص 111 ) كه بلاذرى با اجازهء ابن سعد از آن كتاب گزينش كرده است . ( 4 ) . الفهرست ، ص 140 - 143 ، معجم البلدان ، ج 2 ، ص 288 . ( 5 ) . ابن قتيبه ، معارف ، ص 538 . الفهرست ، ص 146 ؛ معجم البلدان ، ج 19 ، ص 309 و 310 . ( 6 ) . فهرست ، ص 136 .