الشيخ رسول جعفريان وديگران

204

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

ابن سعد از مجموع 2 هزار و 230 روايت ، در بخش سيره « 1 » 401 روايت ( 18 ) آنها را ) بدين شرح از واقدى آورده است : قبل از بعثت 134 روايت بعد از بعثت 37 روايت هجرت 67 روايت خصوصيات پيامبر ( ص ) 85 روايت مغازى و رحلت 78 روايت رواياتى كه ابن سعد در اين بخش از واقدى آورده ، معمولا با عبارت : « أخبرنا محمّد بن عمر » آغاز مىشود ، گر چه در بيش از صد مورد ، « ابن واقد » يا « اسلمى » را اضافه كرده ، يا در مواردى « حدّثنا » به جاى « أخبرنا » به كار برده است . « 2 » او 37 مورد بدون ذكر صيغه‌هاى تحمل حديث با تعبير « قال الواقدى » و هفت مورد با واسطه از واقدى روايت كرده است . حماد بن سلمه ، خالد بن خداش - از فضل بن موسى - ، حجاج بن نصير ، سعيد بن محمد و عبد الوهاب بن عطاى عجلى واسطهء ابن سعد با واقدى هستند . « 3 » علاوه بر اينها ، ابن سعد در موارد متعددى رواياتى شفاهى از واقدى نيز آورده است . « 4 » ابن سعد در كتاب طبقاتش نه تنها از طبقات واقدى بلكه از ساير كتابهاى او نيز استفاده كرده است ، مانند : ازواج النبى ( ص ) ، وفاة النبى ( ص ) ، طعم النبى ( ص ) ، السيره ، البعث ، المغازى ، اخبار مكه ، التاريخ الكبير و السقيفه و بيعة ابى بكر . « 5 » بنابراين ، كتابهاى واقدى از منابع اصلى طبقات الكبرى به شمار مىرود . محمد بن سعد در بخش سيرهء انساب الاشراف ، 188 روايت دارد ، كه 150 فقرهء آن از واقدى است .

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، جلد اول 1600 روايت و جلد دوم تا صفحهء 210 ، 630 روايت . ( 2 ) . معمولا بلاذرى رواياتش را با صيغهء « حدّثني » آورده ، مگر در يك مورد كه « أخبرني » به كار برده است . ( انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 268 ) . براى آشنايى با مباحث مربوط به كاربرد دو صيغهء « حدّثنا » و « أخبرنا » به جاى يكديگر ر . ك : خطيب بغدادى ، الكفايه ، ص 329 . ( 3 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 26 ، 136 و 332 ، ج 2 ، ص 37 ، 107 ، 132 و 183 . ( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 150 و 157 ، ج 2 ، ص 77 و ج 4 ، ص 287 . ( 5 ) . همان ، ج 8 ، ص 32 ، ج 10 ، ص 33 ؛ الفهرست ، ص 111 و 112 ؛ مغازى الاولى و مؤلفوها ، ص 115 - 119 ، 127 و 130 ؛ تاريخ التراث العربى ، ج 1 ، جزء دوم ، ص 111 .