عبارت « أخبرني جماعة من أهل العلم بالكتب قالوا » در اوّل كتاب نيز نمىتواند مرجع تمام « قالوا » هاى تكرار شده در كتاب باشد . علاوه بر اين كه گاهى قبل از ذكر « قالوا » دو سند با هم تركيب شده ، « 1 » كه با اين فرض « قالا » قابل تكرار است ، نه « قالوا » ، همان گونه كه بلاذرى نيز به اين شيوه عمل نموده است . « 2 » واسطه بلاذرى با واقدى 1 . محمد بن سعد « 3 » ابو عبد الله محمد بن سعد بن منيع بصرى زهرى ( 168 - 230 ه . ) وى در بصره ديده به جهان گشود و در بغداد درگذشت . سفرهايى به مدينه ، كوفه و بغداد داشت . مركزيت علمى بغداد و ژرفاى دانش بيكران استادش واقدى ، او را به سكونت در بغداد ترغيب كرد . وى رساله‌هاى علمى واقدى را مىنوشت و به همين جهت به كاتب واقدى معروف شد . شهرت علمى محمد بن سعد سبب شد مأمون نام او را در شمار عالمانى ياد كند كه مىبايست نظر وى را در مسألهء خلق قرآن تأييد مىكردند . كتاب معروف او طبقات الكبرى است ، كه زندگينامهء منظم و جامعى از شخصيتهاى مهم زمان پيامبر تا زمان وفات خود را ارائه مىدهد . زندگينامهء مؤلف و تعدادى از شخصيتهاى بعد از وفاتش بعدها به طبقات الكبرى اضافه شده « 4 » ، همان گونه كه سيره پيامبر « ص » تأليف مستقلى بوده و بعدها به طبقات الكبرى ضميمه شده است . « 5 » طبقات توسط دو نفر از شاگردانش : حارث بن محمد بن ابى اسامه و حسين بن محمد بن عبد الرحمن فهم ، روايت شده است . « 6 » طبقاتى كه امروزه در دسترس است به روايت حارث بن محمد بن ابى اسامه است . طبرى نيز روايات ابن سعد را از طريق ايشان آورده است .

--> ( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 138 . ( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 131 . ( 3 ) . ابن سعد ، طبقات الكبرى ، ج 7 ، ص 258 ، مزى ، تهذيب الكمال ، ج 25 ، ص 255 - 258 ، سير اعلام النبلا ، ج 10 ، ص 664 - 666 . ( 4 ) . ر . ك : طبقات الكبرى ، ج 7 ، ص 258 ، ج 10 ، ص 55 . ( 5 ) . هورويتز ، مغازى الاولى و مؤلفوها ، ص 127 ؛ ابن سعد ، ج 10 ، ص 55 . ( 6 ) . التاريخ العربى و المؤرخون ، ج 1 ، ص 168 .