الشيخ رسول جعفريان وديگران
185
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
براى كشتن كسى كه به عايشه تهمت زده ذكر مىكند ؛ در حالى كه سعد بن معاذ در سال پنجم ، پس از نبرد قريظه و قبل از قضيه افك به شهادت رسيده است . « 1 » و نيز زمان جنگ بنى النضير را شش ماه پس از بدر و قبل از غزوهء احد ذكر مىكند در حالى كه حرمت شرب خمر در غزوهء بنى النضير نازل شده و آن بعد از غزوهء احد بوده است . « 2 » ذكر حديث بلدح « 3 » و اشاره به داستان غرانيق « 4 » در صحيح بخارى مىتواند نشان از اهتمام بيشتر بخارى به سند ، و نه متن حديث باشد . البته حسن تكيه بر سند و نقل خبر بدون ملاحظهء متن آن ، موجب ماندگارى اخبار و روايات و ثبت آن در متون تاريخى گشته ، كه خود مجال مناسبى براى مطالعه و بحث و بررسى به دست مىدهد . همچنين توجه ويژه به سند ، سبب شده است كه احاديث به صورت مكرر در كتب روايى تكرار شود و معلوم گردد كه حديث از سلسله سندهاى مختلفى برخوردار است . از مجموع 7 هزار و 563 روايت موجود در صحيح بخارى ، مجموعا 2 هزار و 602 روايت غير تكرارى است . فايده ذكر سلسله سندهاى مختلف براى يك حديث ، شناسايى علما و كسانى است كه در سلسله سند واقع شده و در تدوين يك علم نقش داشتهاند . اين مسأله كمك شايانى مىكند بر كشف حلقههاى مفقود ميان علما و دانشمندان . به طور معمول ، مورخان - و نه محدثان - از آنجا كه چندان به شيوهء حديثى توجهى نداشتهاند ، به اسناد جمعى و ادغام اسناد در يكديگر روى آورده و متن واحد و يك دستى ارائه كردهاند . چنان كه ابن هشام در سيره و واقدى در مغازى و ابن سعد در طبقات ، در مواردى بدين گونه عمل كردهاند . سبك و شيوه اسناد كه ابتدا در حديث به كار گرفته شد ، به ديگر رشتهها ، همچون تاريخ و حتى كتب پزشكى « 5 » نيز راه يافت . همين سبك در تاريخ طبرى به نحو كاملى پىگيرى شده است . با آمدن تأليفات و تصنيفات به بازار علم ، به مرور ، از اهميت شيوه اسناد كاسته شد و علما به طور مستقيم از كتابهاى تأليف شده ، استفاده مىكردند .
--> ( 1 ) . صحيح بخارى ، ج 5 ، ص 225 ، حديث 619 . ( 2 ) . همان ، ج 5 ، ص 186 . ( 3 ) . همان ، ج 7 ، كتاب الذبائح ، ص 174 ، حديث 408 . ( 4 ) . همان ، ج 6 ، ص 519 ، كتاب التفسير . ( 5 ) . همچون كتاب الحاوى رازى .