الشيخ رسول جعفريان وديگران
173
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
زندگى قبل از بعثت پيامبر ( ص ) را حذف كرده است ؛ از جمله آنها روايت محمد بن عبد الله بن قيس بن مخرمه از حسن بن محمد بن على بن ابى طالب از پدرش از جدش على بن ابى طالب است كه گفت : از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه فرمود : « در تمام جاهليت ، به جز دو شب ، به هيچ يك از چيزهايى كه اهل جاهليت با آن سرگرم بودند توجه نكردم ، كه در آن دو شب نيز خداوند عز و جل مرا مصون نگاه داشت . » سپس به گفتارش ادامه مىدهد كه آن دو نيز از لهو به دور بود و آن حضور در مهمانى عروسى بود ( ص 7 - 8 ) . و از روايات حذف شده روايت چشم زخم است . ابن اسحاق مىگويد : عبد الله بن ابى بكر از ابى جعفر برايم حكايت كرد كه گويد : « قبل از نزول وحى ( بعثت ) ، پيامبر ( ص ) را در مكه چشم مىزدند و خديجه دختر خويلد دنبال پيرزنى مىفرستاد تا براى پيامبر ( ص ) تعويذ بخواند . بعد از نبوت باز او را چشم زدند . خديجه به او گفت : اى پيامبر خدا ( ص ) ، آيا باز دنبال آن پيرزن بفرستم تا برايت تعويذ بخواند ؟ فرمود : الآن ديگر نه . » « 1 » از ديگر روايات حذف شده ، دو روايت است كه [ در آنها ] پيامبر ( ص ) زيد بن عمرو بن نفيل را - كه از حنيفان بود - به غذا دعوت كرد . زيد بهانه آورد كه گوشت قربانى بتها را نمىخورد و به بتها حمله كرد كه نفع و زيانى نمىرسانند . رسول خدا ( ص ) نيز بعد از آن ، گوشت قربانى بتها را نخورد و هرگز بتها را مسح نكرد . از دو روايت ، يكى با « فحدثت » آغاز مىشود و ديگرى را « يونس از مسعود از فضيل بن هشام از پدرش » روايت كرده است . « 2 » ملاحظه مىشود كه هر دو روايت اول و دوم ، با اسنادهاى قابل قبول آورده شده و همهء اين روايتها مربوط به دورهاى است كه اطلاعات ما از آن كم است و آنها با دو روايت كه درباره شبانى پيامبر ( ص ) مىباشد ، مجموعهاى از روايات خاص دربارهء پيامبر ( ص ) ، در دورهء قبل از بعثت را تشكيل مىدهند كه ابن هشام آنها را نياورده است . حال آيا ابن هشام بدان جهت كه به دلالت اين روايتها اطمينان نداشت ، آنها را حذف كرده ، يا بكّايى براى او روايت نكرده است ؟ هر دو احتمال ، به طور مساوى ، وجود دارد . رواياتى را نيز ابن هشام به علت آن كه عدهاى از مردم آن را زشت مىدانند ، حذف كرده است ؛ مثل روايت سرقت ثروت كعبه . « 3 » او روايت مربوط به نقش عباس در بدر را نيز حذف كرده است . « 4 »
--> ( 1 ) . نسخهء خطى ، ص 40 . ( 2 ) . همان ، ص 26 . ( 3 ) . همان ، ص 24 . ( 4 ) . تاريخ طبرى ، ص 1341 ؛ ر . ك : مغازى الاولى ، ص 83 .