الشيخ رسول جعفريان وديگران

172

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

سيرهء چاپ شده وجود دارد كه در نسخهء خطى ( ص 64 ) فقط هفت بيت آن موجود است . در صفحهء 65 قصيدهء صفيه دختر عبد المطلب و دو قصيدهء ديگر از ابو طالب . ) ما به جز علّتى كه ابن هشام در محدود كردن شعر آورده ، توجيهى براى حذف اشعار نمىبينيم . از طرف ديگر او حتّى ثابت كرده كه بعد از آوردن شعر در آن شك دارد ؛ زيرا [ مثلا ] مىگويد : « اين قصيده نزد من ثابت نشده و تعدادى از شعرا ، بيشتر آن را انكار مىكنند . » « 1 » و از جهت ديگر ، اين كه قصيده‌هايى براى زيد بن عمرو بن نفيل اثبات مىكند كه در نسخهء خطى نيست . اكنون به چند نمونه از روايات حذف شده مىپردازيم . ابن هشام مجموعه‌اى از روايات اهل كتاب دربارهء ظهور پيامبر ( ص ) و طولانى شدن زمان آن را حذف كرده است . « 2 » در حالى كه مىبينيم تعدادى از اين روايات داراى اسناد هستند ( در صفحه 9 روايتى از عاصم بن عمر بن قتاده و در صفحهء 10 روايت صالح بن ابراهيم بن عبد الرحمان بن عوف از يحيى بن عبد اللّه بن عبد الرحمان بن سعد بن زراره ) . علاوه بر آن ، تعداد زيادى از روايات دربارهء كعبه ، حجر الأسود ، شعائر حج در جاهليت و اصول بعضى از آنها و شعايرى كه در اسلام تغيير داده شد ، حذف شده است ( ص 16 و 22 ) . بيشتر اطلاعات سيره ، قصه يا افسانه است و شايد به اين دليل ابن هشام آنها را حذف كرده است . اما اندكى از آنها داراى اسناد است و بر بسيارى از روايات ديگر كه ابن هشام آنها را باقى گذاشته ، برترى دارد ، ( مانند روايتى از هشام بن عروه ، از پدرش ، از عايشه كه مىگويد : قريش طواف را تغيير داده بودند ( ص 19 ) و نيز در روايت ديگر از هشام بن عروه از پدرش مبنى بر اين كه سعى ميان صفا و مروه را تغيير داده بودند ( ص 20 ) . ابن هشام ، روايات ساختن كعبه ( ص 24 ، 29 و 31 ) و حنفاء ( ص 33 ، 34 و 36 ) را كه تعدادى از آنها مهم بود حذف كرد . او همچنين روايات ورقة بن نوفل ( ص 40 - 41 ، 46 - 47 ) و نيز روايات مختلف دربارهء دوران قبل از بعثت رسول خدا ( ص ) را حذف كرد ( ص 40 - 41 ) . اگر در روايات حذف شده دقت كنيم ، مىبينيم كه ابن هشام روايات مربوط به

--> ( 1 ) . سيره ، ج 1 ، ص 299 ؛ و نيز ر . ك : ص 243 در توضيح ابن هشام بر قصيدهء منسوب بن زيد بن عمرو بن نفيل ) . ( 2 ) . نسخه خطى ، ص 9 ، 10 و 13 .