الشيخ رسول جعفريان وديگران
166
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
به هنگام صحبت از داستان ذى القرنين مىگويد : « به من گفت ( حدّثني ) ، فردى از عجمها كه دربارهء علمى كه به ارث برده بود ، گفتگو مىكرد . . . » . « 1 » روش او در نقل جنگ حبشه با يمن ، اسلوب ايام العرب را يادآورى كرده ، تأثير قصص را در آن هويدا مىسازد . « 2 » در سخن از جنگ ابرهه با مكه ، داستان عاميانهاى را در كنار اشارات قرآنى و نيز تعداد زيادى شعر ، به روش ايام مىيابيم . « 3 » در صحبت او از بتپرستى و كعبه ، داستانهاى عربى و اسطورههايى را در كنار اسرائيليات مىبينيم . « 4 » او در اشاره به نزديكى زمان ظهور پيامبر ( ص ) ، به اهل كتاب ( به ويژه به يهوديان ) اعتماد مىكند . « 5 » در بحث از حلف الفضول ، بعد از نقل داستان و در ذكر اسناد ، به روايت سخن پيامبر ( ص ) اكتفا مىكند كه فرمود : « در خانهء عبد اللّه بن جدعان حضور يافتم . . . » « 6 » با اين كه بيشتر اخبار او بدون اسناد است ، اما در بعضى از روايات ، اسنادهاى خود را ارائه مىدهد ؛ مثلا در داستان گسترش مسيحيت در نجران ، روايتى را از عبد الله بن ابى بكر بن محمد بن عمر بن حزم روايت مىكند . « 7 » و در سخنش از حفر چاه زمزم روايتى را از يزيد بن ابى حبيب مصرى آورده است . « 8 » و در مطالبش دربارهء حج و كعبه ، چندين اسناد ارائه مىدهد . در نسخه خطى ابن اسحاق ، داستان وهب بن سنان ( ص 17 ) ، و عطاء بن ابى رباح ( ص 17 ، 19 و 21 ) و سلمة بن عبد الله قرشى از عبد الكريم بن امين ( ص 18 ) و هشام بن عروه ( ص 19 و 20 ) و عبد الله بن ابى بكر ( ص 19 ) و ابن ابى نجيح ( ص 21 ) آمده است . در سخن از انذار يهود در ظهور پيامبر ( ص ) ، ابن اسحاق روايتى را از عاصم بن عمر آورده است « 9 » و در شعائر حج ، روايتى از هشام بن عروه « 10 » و در سخن از حمس ، روايتى از هشام بن عروه مىآورد . « 11 » همچنين در بعضى از روايات ، آيات قرآن را شاهد مىآورد . « 12 » گفتنى است كه برخى از اسنادهاى او ضعيف است . همچنين او براى توثيق مطالب خود - به روش روايت ايام العرب - به شعر روى
--> ( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 328 . ( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 36 و بعد از آن . ( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 55 - 59 . ( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 81 - 99 و نسخه خطى ابن اسحاق ، ص 16 و بعد از آن . ( 5 ) . نسخهء خطى ابن اسحاق ، ص 9 - 13 . ( 6 ) . سيره ، ج 1 ، ص 6 - 81 . ( 7 ) . همان ، ج 1 ، ص 27 . ( 8 ) . همان ، ج 1 ، ص 91 . ( 9 ) . سيره ، ج 1 ، ص 124 . ( 10 ) . نسخهء خطى ابن اسحاق ، ص 20 . ( 11 ) . همان ، ص 19 . ( 12 ) . نسخه خطى ابن اسحاق : ص 21 و 29 ؛ سيره ، ج 1 ، ص 55 .