در زمينه آثار و نوشتارهاى ابن سعد ، گروهى بر اين اعتقادند كه تنها اثر وى كتاب طبقات الكبرى يا طبقات الكبير است و به جز آن ، كتاب ديگرى برايش نمىشناسند . ( 21 ) با اين حال ، اثر ديگرى با عنوان « طبقات الصغير » از او نام برده‌اند « 1 » و ابن خلكان كتابى با عنوان الخيل يا الحيل را از آثار او مىداند « 2 » و دو اثر ديگر يعنى فوائد الاعراب و منظومه‌اى با عنوان القصيدة الحلوانيّه في افتخار القحطانيين على العدنانيين با ترديد به او منسوب است . ابن سعد راوى قرائت نيز بود و قرائات مختلف ، به خصوص قرائتهاى راويان مدينه ، چون نافع ، ابو جعفر و شيبه را از استادش واقدى فرا گرفت و خود به حارث بن ابى اسامه آموخت كه او نيز آن را به ابن مجاهد انتقال داده است . او به اين منظور در درس يعقوب بن اسحاق حضرمى ، قارى بصرى - از قاريان دهگانه - نيز حاضر مىشد . « 3 » مقايسه‌اى ميان شيوه‌هاى ابن سعد و واقدى در اينجا مىكوشيم با نگرش تطبيقى ، سبك اين شاگرد و استاد را در روايت سيرهء پيامبر ( ص ) با تكيه بر دو اثر به جاى مانده از آنان ، يعنى كتاب المغازى واقدى و طبقات الكبراى ابن سعد مورد بررسى قرار دهيم . شناسايى تفاوتها و تشابهات و اسلوب كار اين دو ، از اهداف اين قسمت است . به سبب اختصاص مغازى واقدى به زندگى و جنگهاى پيامبر در مدينه ، قسمت دوم طبقات ابن سعد كه بيش از 190 صفحهء آن به غزوه‌ها و سراياى پيامبر ( ص ) اختصاص يافته ، در مقابله و تطبيق مورد استفاده قرار گرفته است . واقدى در نگارش وقايع ، نفس حوادث را مد نظر قرار مىدهد . او سلسله راويان غزوه يا سريه را در ابتداى كار به صورت جمعى مىآورد و نام كليه آنها را ذكر مىكند ، سپس مىافزايد : هر يك از اين راويان قسمتى از واقعه را گزارش داده‌اند و يا گزارش گروهى با گزارش گروه ديگر در يكديگر آميخته شده است و او از اين ميان ، كل حادثه را كه براى وى نقل شده آورده است . ( 23 ) با دقت در راويانى كه واقدى از آنان نام مىبرد ، مىتوان اولين كسانى را كه به مغازى و سيرهء پيامبر ( ص ) نظر داشتند شناخت . آنها عاصم بن عمر بن قتاده « 4 » ، ابن عباس « 5 » ، معاذ بن رفاعه از پدرش عبد اللّه بن ابى بكر بن حزم ، زهرى از عروة بن زبير از محمد بن

--> ( 1 ) . سير اعلام النبلاء ، ج 1 ، ص 664 . ( 2 ) . وفيات الاعيان ، ج 4 ، ص 351 . ( 3 ) . طبقات ، ج 1 ، ص 94 . ( 4 ) . كتاب المغازى ، ج 1 ، ص 49 . ( 5 ) . همان ، ص 54 .