الشيخ رسول جعفريان وديگران
109
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
را دربارهء پنج تن آل عبا ( ع ) تفسير كرده ؛ زيرا على رغم اين كه همسران آن حضرت مىخواستند خود را وارد آن جمع كنند تا مشمول اين آيه شوند ، رسول خدا ( ص ) از ورود آنان جلوگيرى كرد . « 1 » نكته دوم دربارهء نزول آيه در خانه عايشه است ؛ تا آنجا كه ما تفحص نموديم ، به جز عروه ، كه به نظر مىرسد راوى اصلى او نيز عايشه بوده ، كس ديگرى يافت نشد كه چنين مطلبى گفته باشد . حتى در روايت عكرمه هم به اين نكته اشاره نشده است . بنابراين ، با توجه به حجم عظيم رواياتى كه به نزول اين آيه در خانهء امّ سلمه تصريح كردهاند ، جاى هيچ گونه ترديد باقى نمىماند كه آل زبير ، اين مطلب را از پيش خود ساخته و پرداختهاند . روايت چهارم « قال ابن اسحق : و حدّثني يحيى بن عبّاد بن عبد اللّه بن الزبير ، عن ابيه عباد ، قال : سمعت عائشة تقول : مات رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلم - بين سحري و نحري . . . » . « 2 » « اخبرنا محمّد بن عمر ، حدّثنى مصعب بن ثابت بن عبد اللّه بن الزبير ، عن عيسى بن معمر ، عن عباد بن عبد اللّه ، عن عائشة قالت : إنّ من نعمة اللّه علىّ أنّ نبىّ اللّه مات بين سحري و نحري و فى بيتي . . . » . « 3 » « اخبرنا محمّد بن عمر ، حدّثني عبد اللّه بن عبد الرحمن بن يحنّس عن زيد بن أبى عتّاب ، عن عروة ، عن عائشة قالت : توفى رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلّم - بين سحري و نحري . . . » . « 4 » اين گفته عايشه ، تنها از خود او و از طريق آل زبير نقل شده است . سستى و بىپايگى اين مطلب ، از فرمايش صريح امير مؤمنان على ( ع ) در اين زمينه به خوبى روشن مىشود . حضرت در خطبهء 197 نهج البلاغه ، پس از اين كه علم و آگاهى بزرگان صحابه را بر مطلبى كه مىخواهد بيان كند ، شاهد مىگيرد ، مىفرمايد : « و لقد قبض رسول اللّه - صلى اللّه عليه و آله - و أنّ رأسه لعلى صدري و لقد سالت نفسه فى كفي » . « 5 »
--> ( 1 ) . در المنثور ، ج 5 ، ص 197 . ( 2 ) . سيرة النبويه ، ج 4 ، ص 305 . ( 3 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 261 و 262 . ( 4 ) . همان جا . ( 5 ) . نهج البلاغه ، خطبه 197 .