بنا بر اين ، بر فرض كه سند اين روايات ، اصطلاحا " صحيح " هم باشد ، به دليل ناسازگارى مضمون آنها با عقل سليم و مبانى اسلام ، مردود بودن آنها غير قابل ترديد است . البتّه جالب توجّه است كه سند اين روايات نيز قابل اعتماد نيست ؛ زيرا يا موقوف‌اند ( يعنى سند آنها به پيامبر صلى اللّه عليه و آله متّصل نمىشود ) و يا مُسنَدهايى هستند كه در سلسله سند آنها راوى مجهول ، مجروح ، ضعيف و يا متروك قرار دارد . « 1 » بدين ترتيب ، مىتوان گفت دليلى كه حاكم در المستدرك براى عدم نقل حديث عبد اللّه بن زيد در صحيحين آورده ( يعنى اختلاف ناقلان در اسانيد آن ) ، « 2 » در واقع ، ممكن است تنها يكى از دلايل متعدّد آن باشد و شايد برخى از وجوه ديگرى كه ذكر شد نيز موجب عدم ذكر اين حديث در صحيحين گرديده باشد . سه . انگيزه جعل " حديث عبد اللّه بن زيد " درباره انگيزه جعل اين حديث نمىتوان به صورت قاطع ، اظهار نظر كرد . برخى از محقّقان ، اين احتمال را تقويت كرده‌اند كه عموهاى عبد اللّه بن زيد ، اين رؤيا را ساخته‌اند . متن كلام آنان ، چنين است : به احتمال فراوان ، اين رؤيا را ، عموهاى عبد اللّه بن زيد رواج داده‌اند تا از اين طريق ، فضيلت و افتخارى براى خاندان‌ها و قبايل خويش كسب كنند . به همين دليل ، در برخى مسانيد مىبينيم كه عموزادگان او ، راويان اين حديث هستند و كسانى هم كه به آنها اعتماد كرده‌اند ، به آنها حُسن ظن داشته‌اند . « 3 »

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر اين اجمال ، ر . ك : الأذان تشريعا و فصولًا . ( 2 ) حاكم مىگويد : كسى كه اذان را در عالم رؤيا ديد ، عبد اللّه بن زيد بود . اين ، مورد قبول فقها واقع شده است ؛ امّا چون ناقلان ، در اسانيد آن اختلاف كرده‌اند ، در صحيحين نيامده است . ( المستدرك على الصحيحين : ج 3 ص 379 ح 5447 ) . ( 3 ) الأذان تشريعا و فصولًا : ص 29 .