اجتماعى ، نمىدانسته كه چه بايد كرد و حتّى طبق برخى از اين روايات ، براى آن ، بيست روز سرگردان بوده است ، تا اين كه رؤياى شخص يا اشخاصى ، مشكل‌گشا مىشود و موجب تصميم پيامبر صلى اللّه عليه و آله و تشريع اذان مىگردد ! بىترديد ، اين پندار ، با اعتقاد به نبوّت پيامبر اسلام ، قابل جمع نيست و از اين رو ، امام صادق عليه السلام ضمن نفرين كردنِ كسانى كه از چنين پندارى جانبدارى مىكنند ، خِرد و وجدان آنان را به داورى مىخوانَد و با شگفتى از آنان مىپرسد كه چگونه اين پندار را با عقيده به نبوّت پيامبر صلى اللّه عليه و آله و نزول وحى بر ايشان ، جمع مىكنند : بر پيامبر شما وحى نازل مىشود و شما مىگوييد كه او اذان را از عبد اللّه بن زيد گرفته است ؟ ! « 1 » 2 . منافات داشتن با حكمت اذان تأمّل در احاديث فراوانى كه در منابع حديثىِ شيعه و اهل سنّت درباره حكمت اذان و فضايل و بركات آن وجود دارند ، « 2 » نشان مىدهد كه فلسفه اين عمل عبادى ، تنها اعلام وقت نماز نيست ؛ بلكه آثار فردى ، اجتماعى ، دنيوى و اخروى فراوانى بر آن مترتّب است . بدين ترتيب ، آيا مىتوان باور كرد كه همه اين حكمت‌ها و بركات ، به دنبال رؤياى عبد اللّه بن زيد پديد آمده است و يا اين كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله فلسفه اذان را مىدانسته ؛ ولى از خودِ اذان ، بىاطّلاع بوده است ؟ ! 3 . تكذيب شدن به وسيله اهل بيت عليهم السلام خاندان رسالت عليهم السلام علاوه بر اين كه تأكيد مىكنند كه منشأ اذان ، وحى است ، به صراحت و با شدّت ، رواياتى را كه آغاز تشريع آن را مستند به رؤيا كرده‌اند ،

--> ( 1 ) ر . ك : دانش‌نامه ميزان الحكمه : ج 2 ( اذان / فصل يكم : تشريع اذان / ردّ برخى روايات درباره چگونگى تشريع اذان ) . ( 2 ) ر . ك : دانش‌نامه ميزان الحكمه : ج 2 ص 357 ح 1056 و 1057 .