تربيت ، چنان كه در حديث نبوى آمده است : النّاسُ مَعادِنُ ، وَ العِرقُ دَسّاسٌ ، و أدَبُ السّوءِ كَعِرقِ السّوءِ . « 1 » مردم [ چونان ] معدن‌هايند . رگ و ريشه اثر دارد « 2 » و تربيت بد ، مانند رگ و ريشه بد است . ريشه و وراثت ، هر دو به خانواده باز مىگردند . در حديثى از امام على عليه السلام مىخوانيم : إذا كَرُمَ أصلُ الرَّجُلِ كَرُمَ مَغيبُهُ و مَحضَرُهُ . « 3 » هر گاه اصل و ريشه مرد ، ارجمند باشد ، در غياب و حضورْ ارجمند است . بنا بر اين ، كسانى كه مىخواهند فرزندان باادب داشته باشند ، بايد پيش از ازدواج و انتخاب همسر ، براى رسيدن به اين هدف ، برنامه‌ريزى كنند . به فرموده پيامبر خدا : انظُر فى أىِّ نِصابٍ تَضَعُ وَلَدَكَ ، فَإِنَّ العِرقَ دَسّاسٌ . « 4 » بنگر كه فرزندت را در چه خاستگاهى مىنهى [ و از چه خانواده‌اى همسر مىگيرى ] ؛ چراكه رگ و ريشه ، اثر دارد . خانواده‌هاى اصيل و نجيب و با كرامت ، نقش اساسى در پرورش انسان‌هاى نيك‌رفتار و باادب دارند ؛ امّا بايد توجّه داشت كه تربيت نيز در كنار وراثت ، نقشى بنيادى در سازندگىِ انسان دارد . تربيت تا آن جا در سازندگىِ انسان ، مؤثّر است كه مىتواند آثار مثبت يا منفى وراثت را از بين ببرد يا از آن بكاهد . عناصر مهم و مؤثّر تربيتى كه در قرآن و حديثْ بدانها اشاره شده است ،

--> ( 1 ) . ر . ك دانش‌نامه ميزان الحكمه : ج 2 ص 236 ح 858 . ( 2 ) . " شير را بچّه همى مانَد به دو " يا : " از كوزه همان برون تراود كه در اوست " . ( 3 ) . ر . ك دانش‌نامه ميزان الحكمه : ج 2 ص 238 ح 862 . ( 4 ) . ر . ك دانش‌نامه ميزان الحكمه : ج 2 ص 236 ح 857 .