سه . مراتب زهد اشاره كرديم كه پايين‌ترينِ مراتب زهد ، بىرغبتى قلبى همراه با اجتناب از محرّمات است ؛ امّا بالاترين درجه زهد ، نقطه‌اى است كه حجاب‌هاى شناخت ، به كلّى از جلوى ديده دل برداشته مىشوند و سالك به مرتبت " يقين " و اصل مىگردد . با وصول به اين مرتبت است كه باطن دنياى نكوهيده براى زاهد كشف مىشود و در اين هنگام ، انسان نه تنها نسبت به دنيا بىميل مىگردد ، بلكه به آن نفرت نيز پيدا مىكند ، چنان كه امام على عليه السلام در توصيف پيامبر صلى اللّه عليه و آله مىفرمايد : عُرِضَت عَلَيهِ الدُّنيا فَأَبى أن يَقبَلَها ، و عَلِمَ أنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أبغَضَ شَيئا فَأَبغَضَهُ . « 1 » دنيا به او پيشنهاد شد ؛ امّا از پذيرفتن آن خوددارى كرد ، و دانست كه خدا چه چيزى را دشمن مىدارد ؛ او هم آن را دشمن داشت . امام على عليه السلام نفرت خود از دنياى نكوهيده را با جملاتى مانند : " أمَرُّ عَلى فُؤادى مِن حَنظَلَةٍ يَلوكُها ذو سُقمٍ ؛ « 2 » دنيا در مذاق من ، تلخ‌تر از حَنظلى است كه شخص بيمار [ ، با كراهت ] مىمكد " و يا " أهوَنُ فى عَينى مِن عُراقِ خِنزيرٍ في يَدِ مَجذومٍ ؛ « 3 » دنيا در چشم من ، بىارزش‌تر از استخوان يك خوك در دست فردى جذامى است " ، بيان نموده است . چهار . تفاوت زهد اسلامى و رُهبانيت مسيحى معلوم شد كه زهد اسلامى ، هم بُعد درونى دارد و هم بُعد بيرونى ، و زاهد ، هم در درون ، احساس بىرغبتى به دنيا مىكند و هم در بيرون ، بىعلاقگى او به زرق و برق زندگى آشكار مىگردد . در اين جا اين سؤال پيش مىآيد كه با اين تعريفِ ارائه شده از زهد ، چه تفاوتى ميان زهد اسلامى و رُهبانيت مسيحيت وجود دارد ؟ و چرا

--> ( 1 ) ر . ك دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج 2 ص 218 ح 1165 . ( 2 ) . ر . ك دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج 1 ص 342 ح 511 . ( 3 ) . ر . ك دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج 1 ص 342 ح 510 .