محمد الريشهري
80
حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى)
وَ الْآخِرَةِ وَ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ . « 1 » و كسانى از شما كه از دين خود برگردند و در حال كفر بميرند ، آنان ، كردارهايشان در دنيا و آخرت ، تباه مىشود ، و ايشان اهل آتشاند و در آن ، ماندگار خواهند بود " . همچنين ، استدلال به اجماع براى اثبات اين كه مؤمنْ استحقاق پاداش دائم دارد ، با عنايت به اختلافى بودن مسئله ، بويژه اين كه بيشتر متكلّمانْ مخالف اين نظريهاند ، صحيح نيست ؛ امّا آنچه براى اثبات بطلان " حبط " از نظر عقلى بدان استناد شده ، صحيح نيست و مشروح بحث در اين باره ، ذيل عنوان " عمل " در همين دانشنامه خواهد آمد ، إن شاء اللّه ! نظريه سوم ، تفكيك ايمانِ مستند به علم قطعى از ايمانِ مستند به ظنّ قوى علّامه مجلسى ، پس از طرح مباحث كلامى مربوط به اين نظريه ، در بحار الأنوار مىگويد : اگر در ايمان ، به گمان ( حاصل از تقليد و غير آن ) بسنده شود ، ترديدى نيست كه تبديل ايمان به كفر ، شدنى خواهد بود ؛ امّا اگر در ايمان ، علم يقينى شرط باشد ، تبديل آن به كفر ، مشكل است . . . . آرى ! اگر يقين در ايمان شرط باشد و آن هم ، به عقيده قطعى تغييرناپذير منطبق با واقع تفسير گردد ، از بين رفتنى نخواهد بود . [ اگر از بين رفت ] پس ، از زوال چنين ايمانى ، معلوم مىشود كه آن شخص ، در واقع ، مؤمن نبوده است ؛ امّا اعتبار اين سخن ، جاى حرف دارد . « 2 » ايشان ، نظر خود را در مرآة العقول با توضيح بيشترى بيان كرده ، مىگويد :
--> ( 1 ) . بقره : آيه 217 . ( 2 ) . بحار الأنوار : ج 69 ص 218 .