حكيم ابوالقاسم فردوسى
1075
شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى)
چنين داد پاسخ كه بارى نخست * دل از عيب جستن ببايدت شست بىآهو كسى نيست اندر جهان * چه در آشكار و چه اندر نهان چو مهتر بود بر تو رشك آورى * چو كهتر بود زو سرشك آورى سه ديگر سخن چين و دوروى مرد * بران تا بر انگيزد از آب گرد چو گويندهيى كو نه بر جايگاه * سخن گفت و زو دور شد فرّ و جاه همان كو سخن سر بسر نشنود * نداند بگفتار و هم نگرود به چيزى ندارد خردمند چشم * كز و بازماند بپيچد ز خشم بپرسيد پس موبد موبدان * كه اى برتر از دانش بخردان كسى نيست بىآرزو در جهان * اگر آشكارست و گر در نهان همان آرزو را پديدست راه * كه پيدا كند مرد را دستگاه كدامين ره آيد ترا سودمند * كدامست با درد و رنج و گزند چنين داد پاسخ كه راه از دو سوست * گذشتن ترا تا كدام آرزوست ز گيتى يكى بازگشتن به خاك * كه راهى درازست با بيم و باك خرد باشدت زين سخن رهنمون * بدين پرسش اندر چرايى و چون خرد مرد را خلعت ايزديست * سزاوار خلعت نگه كن كه كيست تنومند را كو خرد يار نيست * بگيتى كس او را خريدار نيست نباشد خرد جان نباشد رواست * خرد جان پاك است و ايزد گواست چو بنياد مردى بياموخت مرد * سرافراز گردد بننگ و نبرد ز دانش نخستين بيزدان گراى * كه او هست و باشد هميشه بجاى به دو بگروى كام دل يافتى * رسيدى بجايى كه بشتافتى دگر دانش آنست كز خوردنى * فراز آورى روى آوردنى بخورد و بپوشش بيزدان گراى * بدين دار فرمان يزدان بجاى گر آيدت روزى به چيزى نياز * بدشت و بگنج و بپيلان مناز هم از پيشهها آن گزين كاندر وى * ز نامش نگردد نهان آبروى همان دوستى با كسى كن بلند * كه باشد به سختى ترا سودمند تو در انجمن خامشى برگزين * چو خواهى كه يك سر كنند آفرين چو گويى همان گوى كآموختى * بآموختن در جگر سوختى سخن سنج و دينار گنجى مسنج * كه بر دانشى مرد خوارست گنج روان در سخن گفتن آژير كن * كمان كن خرد را سخن تير كن چو رزم آيدت پيش هشيار باش * تنت را ز دشمن نگهدار باش چو بد خواه پيش تو صف بركشيد * ترا راى و آرام بايد گزيد برابر چو بينى كسى همنبرد * نبايد كه گردد ترا روى زرد تو پيروزى ار پيش دستى كنى * سرت پست گردد چو سستى كنى بدانگه كه اسب افگنى هوش دار * سليح همآورد را گوش دار گر و تيز گردد تو زو بر مگرد * هشيوار ياران گزين در نبرد چو دانى كه با او نتابى مكوش * ببرگشتن از رزم باز آر هوش چنين هم نگه دار تن در خورش * نبايد كه بگزايدت پرورش