است به دوش كشيد و در اين راه رنج فراوان برد ، چنان كه او خود فرمود : « ما أُوذِىَ نَبِىٌّ مِثْلَ ما اوذيتُ » « 1 » هيچ پيامبرى چونان من آزار نديد . درود خدا بر خاندان پاكش : مشعل‌هاى هدايت و اسوه‌هاى بزرگوارى كه مورد ستم قرار گرفتند و در راه خدا ، آواره و سرگردان شدند . به گواهى تاريخ ، شهادت حسين بن على عليه السلام يكى از دردناك‌ترين فاجعه‌هايى است كه در جهان روى داده است ؛ و چشم روزگار همانندش را نديده و هرگز نخواهد ديد . به همين سبب از همان نخستين روزهاى شهادت آن حضرت تاكنون ، دانشوران مسلمان و علاقمندان به ثبت رويدادهاى شگفت و مصايب بزرگ و دردناك ، به نگارش شهادتنامه و مقتل آن بزرگوار پرداخته‌اند و ماجراى شهادت او و اسارت خاندانش را شرح و بسط داده‌اند . « 2 » امّا از آن‌جا كه ملل اسلامى پيوسته زير سلطهء امويان و پيروان‌شان قرار داشته‌اند ، دوستان خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله و ديگر آزادانديشان ، چنان كه بايد نتوانسته‌اند ، گزارش‌هاى خود را دربارهء اين فاجعهء عظيم تدوين كنند . زيرا حكمرانان و زمامداران

--> ( 1 ) - مسند ابن حنبل ، 3 / 120 ؛ اصول كافى ، كلينى ، محمّد بن يعقوب ، 2 / 196 ؛ بحارالأنوار ، مجلسى ، محمد باقر ، 39 / 56 . ( 2 ) - از بزرگانى كه به‌ويژه تأليف خود را « مقتل الحسين » نام نهاده‌اند ، به دانشوران زير مىتوان اشاره كرد : اصبغ بن‌نباته مجاشعى ، از ياران امام على ( ع ) ( وفات : 64 ق ) . به نظر مىرسد كه وى نخستين عالمى باشد كه تاريخ واقعهء كربلا را تدوين كرده و آن را مقتل الحسين ناميده است ؛ جابر بن يزيد جعفى از ياران امام باقر ( ع ) ( وفات : 128 ق ) ؛ عمّار الدهنى ( وفات : 133 ق ) كه طبرى در ذيل حوادث سال 61 ق تاريخش ، مقتل‌الحسين وى را گنجانده است ، ابومخنف ، لوط بن يحيى ازْدى ( وفات : 170 ق ) ؛ هشام بن محمّد كلبى ( متوفّاى 205 ق ) ؛ معمر بن مثنى ( متوفّاى 207 يا 211 ق ) ؛ نصر بن مزاحم مِنْقَرى ( متوفّاى 212 ق ) ؛ على بن محمّد مدائنى ( متوفّاى 224 ) ؛ واقدى ( متوفّاى 270 ) ؛ ابن ابىالدنيا ( متوفّاى 274 ق ) ؛ ابواسحاق ابراهيم بن محمّد بن سعيد ثقفى ( متوفّاى 283 ) ؛ محمّد بن زكريا غلابى ( متوفّاى 298 ) ؛ حافظ بغوى ( متوفّاى 317 ) ؛ ابواحمد عبدالعزيز بن يحيى جلودى ( متوفّاى 332 ) ؛ زياد شسترى ( متوفّاى 290 ق ) ؛ شيخ صدوق محمّد بن على بن حسين فقيه ( متوفّاى 381 ) ؛ ابوجعفر محمّد بن احمد بن يحيى اشعرى قمى ، نويسندهء كتاب « نوادر الحكمة » ؛ محمّد بن على بن فضل بن تمام بن مسكين از فرزندان شهريار اصغر و معاصران شيخ صدوق ؛ ابوالحسن محمّد بن ابراهيم بن يوسف كاتب ؛ سلمة بن خطاب بَراوِسْتانى ازْدورقانى ؛ ابوزيد ، عروة بن زيد خيوانى همدانى ؛ شيخ الطائفه محمّد بن محمّد بن حسن طوسى ( متوفّاى 460 ) . براى آگاهى بيش‌تر در اين زمينه ر . ك : الذريعه ذيل عنوان مقتل .