و به سند معتبر از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام منقول است : هر والى كه محتجب شود از مردم كه كارسازى ايشان نكند ، حق‌تعالى در قيامت حوائج او را بر نياورد ، و اگر هديّه‌اى از مردم بگيرد دزدى كرده است ، و اگر رشوه بگيرد مشرك است « 1 » . و از حضرت صادق عليه السّلام منقول است : هركه متولّى امرى از امور مسلمانان بشود ، و ايشان را ضايع بگذارد ، خدا او را ضايع بگذارد « 2 » . و در اين باب احاديث بسيار است ، و چون به عامّهء خلق فايده ندارد ، در اين باب به همين اكتفا مىنمائيم ، و كسى كه آداب امرا و حكّام خواهد رجوع نمايد به نامه‌هاى شافيه كه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به عمّال و امراى اطراف نوشته‌اند ، خصوصا نامهء طولانى كه براى مالك اشتر نوشته‌اند ، و نامه‌اى كه به سهل بن حنيف ، و به محمّد بن ابى بكر نوشته‌اند . و بدان كه حق‌تعالى هركس را در اين دنيا سلطنتى داده ، چنانچه منقول است كه : كلّكم راع و كلّكم مسؤول عن رعيّته ، در قيامت از سلوك او با رعيّتش سؤال خواهد فرمود ، چنانچه پادشاهان را بر رعاياى خود استيلا داده ، و اميران و وزيران را بر بعضى از رعايا استيلا داده ، و ارباب مزارع و اموال را بر جمعى از برزگران ، و اصحاب بيوت و خدم و ازواج و اولاد را بر غلامان و كنيزان و خدمتكاران و زنان و فرزندان حكم و زيادتى كرامت فرموده ، و او را واسطهء رزق ايشان گردانيده ، و علما را راعى طالبان علم ساخته ، و ايشان را رعيّت علما گردانيده ، و هركس را بر بعضى از حيوانات مسلّط كرده ، و هر شخصى را بر قوى و اعضا و جوارح خود والى ساخته كه ايشان را به امرى بدارد كه موجب عقوبت ايشان در آخرت نشود ، و

--> ( 1 ) بحار الانوار 75 / 345 ح 42 . ( 2 ) بحار الانوار 75 / 345 ح 41 .