او هرگز نمىافكند « 1 » . و اخبار در اين باب بسيار است ، و حضور قلب در نماز نيز تابع حالت آدمى است ، و هرچند اين كس در مراتب يقين و معرفت كامل‌تر مىشود ، و عظمت معبود را بيشتر مىشناسد ، آداب عبادت از او بيشتر صادر مىشود ، و در مقام بندگى خاضع‌تر و ذليل‌تر مىباشد . چنانچه جعفر بن احمد القمّى روايت كرده كه : چون حضرت رسالت پناه صلّى اللّه عليه و آله به نماز مىايستادند ، رنگ مبارك آن حضرت متغيّر مىشد از خوف الهى ، و از سينهء آن حضرت صدائى مانند صداى ديگى كه در جوش باشد مىشنيدند « 2 » . و منقول است كه : چون وقت نماز داخل مىشد ، حضرت امير المؤمنين عليه السّلام اندام مباركش به لرزه مىآمد ، و از رنگ‌به‌رنگ مىگرديد ، مىپرسيدند كه : چه مىشود شما را ؟ مىفرمود : كه رسيد هنگام اداى امانتى كه بر آسمان و زمين عرض كردند ، و آنها ابا كردند و ترسيدند ، و آدمى محمّل آن شد ، يعنى بار تكليف ، پس نمىدانم كه چون متحمّل اين‌بار شده‌ام نيك ادا خواهم كرد يا نه « 3 » . و در روايات معتبره وارد است كه : حضرت امام حسن عليه السّلام چون متوجّه وضوى نماز مىگرديد ، مفاصل بدنش مىلرزيد ، و رنگ مباركش به زردى مايل مىشد ، از آن حضرت از علّت اين حال سؤال نمودند ، فرمود كه : حق و لازم است بر هركس كه نزد خداوند عرش عظيم به بندگى ايستد آنكه رنگش زرد شود ، و دنده‌هايش از بيم او به لرزه درآيد « 4 » .

--> ( 1 ) بحار الانوار 84 / 240 - 241 ح 25 . ( 2 ) بحار الانوار 84 / 248 . ( 3 ) بحار الانوار 84 / 248 . ( 4 ) بحار الانوار 84 / 265 .