عَمَلًا « 1 » تا بيازمايد شما را كه كدام يك از شما نيكوكارتريد ، حضرت فرمود كه : مراد اين نيست كه هركه بيشتر عمل كرده باشد ، بلكه مراد اين است كه هركه عملش درست‌تر و به صواب و حق نزديكتر باشد ، و عمل صواب آن است كه با خوف الهى و نيّت صادق و درست باشد ، و باقى ماندن بر يك عمل ، و سعى نمودن كه از براى خدا خالص گردد بهتر است از اصل عمل ، و عمل خالص آن است كه نخواهى كسى غير خدا تو را بر آن كار مدح و ستايش نمايد ، و نيّت بهتر است از عمل ، بلكه همين عمل است و بس ، بعد از آن فرمودند كه : قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ « 2 » يعنى : بگو اى محمّد هركس كار مىكند بر شاكلهء خود ، حضرت فرمود كه : شاكله نيّت است « 3 » . و در معنى نيّت اشتباه بسيار واقع شده ، و اكثر به اصل حقيقت آن راه نيافته‌اند ، بعضى از عوام را گمان اين است ، كه : نيّت آن لفظى است كه به آن تلفّظ مىنمايند در هنگام شروع كردن به وضو و نماز و غير آن ، هرچند در خاطر ايشان معنى نيّت نباشد ، و اين به اجماع لغو و بىفايده است . و بعضى كه از اين درجه ترقّى نموده‌اند ، نيّت را به خاطر گذرانيدن آن الفاظ ، و تعقّل معانى آنها مىدانند . و اين نيز خطاست ؛ زيرا كه ثمرهء نيّت اخلاص در عمل است ، و عمل را از شرك و ريا بيرون آوردن ، و ظاهر است كه اين معنى باعث اخلاص نمىشود ، مثلا اگر شخصى تارك الصلاة باشد و هرگز نماز نكند ، و روزى بشنود كه بزرگى به مسجد آمده و زرى به صلحا قسمت مىنمايد ، و از براى همين غرض وضو بگيرد و به مسجد بيايد ، و در برابر آن بزرگ به همين قصد متوجّه نماز

--> ( 1 ) سورهء هود : 7 . ( 2 ) سورهء اسراء : 84 . ( 3 ) اصول كافى 2 / 16 ح 4 .