امرى را نداند و آخر بر او ظاهر شود ، يا از اراده پشيمان شود . امّا در تحقيق بدا خلاف كرده‌اند ، بعضى گفته‌اند : بدا به معنى نسخ است ، كه حق تعالى در زمانى حكمى را مقرّر فرمايد ، و بعد از آن در زمانى ديگر آن حكم را بر طرف كند . و يهود اين معنى را انكار كرده اند . و اين معنى متضمّن پشيمانى و اختلاف علم نيست ، بلكه در هر زمانى مصلحت در حكمى از احكام مىباشد ، چون مصلحت متبدّل شد حكم نيز متبدل مىشود . مثل آن كه در امّت حضرت موسى - عليه السلام - شكار در روز شنبه حرام بود براى مصلحتى ، در زمان حضرت عيسى - عليه السلام - چون آن مصلحت بر طرف شد حكم نيز تغيير يافت و شكار شنبه حلال شد . و بعضى گفته‌اند : كه بدا در امور تكوينى ، مانند نسخ است در احكام شرعى چنانچه نسخ آن است كه حكمى از شارع رسد و گمان كنيم كه آن حكم مستمر خواهد بود ، بعد از آن ، آن حكم منسوخ گردد و حكم ديگر مقرّر شود . همچنين در امور تكوينى اگر أمرى به حسب علل و اسباب و قرائن احوال چنان نمايد كه مستمر خواهد بود ، بعد از آن بر طرف شود و نوع ديگر شود آن را بدا مىگويند . مثل آن كه اسماعيل فرزند بزرگتر حضرت امام جعفر صادق - عليه السلام - بود و مردم را به ظاهر حال ، گمان آن بود كه بعد از حضرت ، او امام خواهد بود ، بعد از آن كه او به رحمت الهى و اصل شد مردم دانستند كه امامت او كه گمان كرده بودند ، بر طرف شد ، و امامت براى حضرت امام موسى - عليه السلام - ثابت شد . و مىگويند كه اين را براى اين بدا مىگويند كه بر ايشان امرى ظاهر شد كه بيشتر ظاهر نبود ، و معانى ديگر نيز گفته اند كه ذكر آنها چندان فايده ندارد . و آنچه از أحاديث اهل بيت - عليهم السلام - بر اين شكسته ظاهر شده آن است كه : چون يهود و بعضى از اهل سنّت قائل بودند به آن كه حق تعالى هر چيز كه در روز اوّل مقدّر و مقرّر فرموده تغيير نمىيابد ، و خدا هر چه كرده در روز اوّل كرده ، و مىگفتند : « يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ « 3 » » يعنى : دست خدا بسته است ديگر كارى نمىتواند كرد .

--> ( 3 ) . سورهء مائده : 64 .