1 . كتاب حمّاد بن عيسى . « 1 » در منابع اماميه ، از أبو محمّد حمّاد بن عيسى جهنى ( م 208 يا 209 ق ) ، بيشتر به عنوان راوي آثار حريز بن عبد الله سجستانى ياد شده است . اين نكته در منقولات قاضى نعمان از اين كتاب نيز انعكاس يافته است . در عبارت‌هاى قاضى در نقل از اين كتاب ، أغلب اين گونه بيان شده است : ففي كتاب حمّاد بن عيسى ، روايته عن حريز ، عن زرارة ، عن أبي عبد الله عليه السلام . بر اين أساس ، عبارت‌هاى منقول ، در أصل از كتاب الصلاة نوشتهء حريز است . « 2 » كتاب الصلاة وى ، منبع مهم فقهاى اماميه در بحث نماز بوده است وعمدهء روايات وى را در اين موضوع ، در آثار فقهى خود نقل كرده‌اند . « 3 » نجاشي نيز در مورد طريق خود در روايت كتاب الصلاة مىنويسد : كتاب الصلاة حريز را نزد قاضى أبو الحسين محمّد بن عثمان ، به سماع أو از أبو القاسم جعفر بن محمّد بن عبيد الله موسوى ، از أبو العباس عبيد الله بن أحمد بن نهيك ، از ابن أبي عمير خوانده‌ام . ابن أبي عمير نيز كتاب را نزد حمّاد بن عيسى خوانده است . حمّاد نيز كتاب را نزد حريز سماع نموده است . « 4 » كتاب سجستانى تا زمان ابن إدريس در دسترس بوده است . همو

--> ( 1 ) . همان ، ص 258 - 259 . ( 2 ) . دو تدوين از اين كتاب در دست بوده است . يكى مفصّل وديگرى كوتاه شده . ظاهراً متن مفصّل بيشتررواج داشته است ( ر . ك : رجال النجاشي ، ص 145 ، ش 375 ) ؛ الفهرست ، ص 277 ؛ وسائل الشيعة ؛ تحقيق : سيد محمّد رضا حسينى ، مؤسسة آل البيت ، 1414 ق ، ج 30 ، ص 40 ، الكافي ، ج 3 ، ص 311 : « حمّاد بن عيسى قال : قال لي أبو عبد الله عليه السلام يوماً : يا حماد ، تحسن أن تصلي ؟ قال : قلت : يا سيدي ، أنا أحفظ كتاب حريز في الصلاة . . . » . ( 3 ) . ر . ك : أبواب « صلاة » در كتاب‌هاى الكافي ، الاستبصار ، التهذيب ، ومن لا يحضره الفقيه . ( 4 ) . رجال النجاشي ، ص 145 ( ش 375 ) .