مختصر الإيضاح تأليف نمود . « 1 » درخشش قاضى نعمان در دورهء خلافت معزّ عبّاسى ( 341 - 365 ق ) بود كه در زمان وى ، به سمت قاضى القضاتى انتخاب شد . پس از آن ، در مجالسى با حضور معز وبرخى داعيان ديگر إسماعيلي ، كار تدوين دعائم الإسلام ، متن نهايى فقه اسماعيليه را آغاز نمود . مبناى كار در الدعائم ، كتاب الإيضاح بوده است ؛ اما در اين جا بر خلاف الإيضاح ، تنها به نقل قول مختار وحكم فقهى مورد نظر اشاره نموده واسناد أحاديث را نيز حذف كرده است . « 2 » بعد از آن ، متن خلاصهء ديگرى نيز از دعائم با نام مختصر الآثار يا اختصار الآثار ، تدوين نمود . « 3 » شهرت كتاب دعائم در محافل إسماعيلي ، در مدت كوتاهى پس از تدوين آن ، نشان از اعتبار گستردهء اين كتاب دارد . « 4 »

--> ( 1 ) . اين اثر نيز مفقود است . ر . ك : Poonawala , Op . cit , p . 52 . داعى عماد الدين در مورد اين كتاب مىنويسد : « وكتاب مختصر الإيضاح . . . وكان ابتداؤه في تأليف هذا الكتاب على عهد أمير المؤمنين المهدي بالله بأمره ، على ما أراه وأهله وبينه له وفصله ( تاريخ الخلفاء الفاطميين ، ص 560 ) . فهرست الكتب والرسائل ، ص 32 . ( 2 ) . تاريخ الخلفاء ، ص 560 و 562 ؛ فهرست الكتب والرسائل ، ص 18 - 19 . ( 3 ) . نام كامل اين كتاب ، اختصار لصحيح الآثار عن أئمة الأطهار است وقبل از سال 348 ق ، تأليف شده است . ر . ك : Al / - Qadi , ( al / - Numan ) andIsmailiJurisp rudence , p . 123 . اين كتاب بين اسماعيليان بُهره ، متداول بوده ونسخ متعددى از اين كتاب ، موجود است : Bi obibliographyofI smailiLiterature , p . 54 / - 55 . ( 4 ) . اين كتاب حتى در محافل اماميه نيز مشهور بوده است . در مورد فقيه امامي معين الدين سالم بن بدارن‌مصرى نقل شده كه در مسائل فقهى به كتاب الدعائم به عنوان منبعى فقهى رجوع مىكرده است ( رياض العلماء ، ج 2 ، ص 411 ) . همچنين أبو الفتح كراجكى ( م 449 ق ) اين كتاب را تلخيص نموده است ؛ آن گونه كه مجلسي ( م 1111 ق ) نوشته است ، برخى از معاصرانش كتاب الدعائم را اثرى تأليف شده توسط شيخ صدوق ( م 381 ق ) مىدانسته‌اند . مجلسي ، ضمن معرّفى قاضى نعمان به عنوان مؤلف كتاب ، به وثاقت أحاديث منقول در كتاب الدعائم اشاره مىكند ( بحار الأنوار ، تهران ، 1376 ق ، ج 1 ، ص 20 ) . پوناوالا با استناد به نوشتهء ابن شهرآشوب كه بيان مىدارد قاضى نعمان ، امامي نيست ، آن را نشانه‌اى از تلقّى برخى از اماميه در آن دوره دانسته كه قاضى را شيعه مىدانسته‌اند . ( BSOAS , 1974 , pp . 572 / - 573 )