يكى « 1 » آن كه چون هيچ كبيره‌اى كه از بنده صادر گردد ، نزد حق تعالى قبيح‌تر از شرك نيست ، پس آنچه دلالت كند بر نفى غير حق تعالى واعراض از ماسواى أو واثبات ذات واحد واجب واعتقاد وحدانيّت معبود حقيقي ، يقين كه عند اللَّه أفضل از ساير اشيا خواهد بود واين كلمهء متبركه جامع اين معاني مذكوره « 2 » است . دوم آن كه نهايت مراتب « 3 » كمال أهل اللَّه وسايران إلى اللَّه وعارفان باللَّه ، يقين است به وحدانيت حضرت اله ، كه آن مجموعهء علم‌اليقين وعين‌اليقين وحق‌اليقين است ؛ چه موصل به عزّت قرب آن حضرت ورحمت بىغايتش « 4 » جز اين يقين نبود وبىشك اين منوط بود به رفع حجب اعتباريهء كثرات امكانيّه كه اثر تجليّات ظهورى وشئونات الهى است از بصر بصيرت وكشف وحدت حقايق جميع اشياى مشهوده ومغيبه ، وحقيقت لا إله إلّااللَّه ، مبيّن ومتضمّن اين حال است . وامّا افضليّت اين دعا از ساير ادعيه هم از دو وجه ، مفهوم مىگردد : يكى « 5 » آن كه چون ابتداى كلام الهى عز وجل به كلمهء شريفهء « الحمد للَّه » است ، همين معنى ، دلالت كند بر كمال فضل أو عند اللَّه . دوم آن كه چون بنده ، مصبّ مياه نعم « 6 » ومهبّ رياح بوادي فيض وكرم است ، كفران نعمت از أو ، به غايت مكروه وشكر نعمت از أو ، به غايت مقبول است عنداللَّه ؛ چنانچه در كتاب ربّ الأرباب ، أشارت « 7 » به وعيد كَفور ووعد شَكور موفور « 8 » است واز غايت عزّت اين منصب ، حضرت اللَّه تعالى از قلّت شاكران ، شكايت نمود وجزاى شاكر ، اجر دارين وعده فرمود ؛ چنانچه در حديث شكر ، توضيح اين معنى شده وسَر « 9 » همهء شكرها كه بنده به جاى آورد مخلصاً للَّه ، به لفظ اين كلمهء مباركه است ؛ چنانچه لسان رسالت ، بيان اين حالت مىفرمايد كه : « الحمد رأس الشكر . ما شكَر اللَّهَ مَن لم يحمَده » « 10 » يعنى سر جملهء شكرها حمد وسپاس حق تعالى است . به درستى كه شكر

--> ( 1 ) . ف : اوّل . ( 2 ) . ف : مذكور . ( 3 ) . ف : مراتب نهايت . ( 4 ) . ف : بىنهايتش . ( 5 ) . ف : اوّل . ( 6 ) . ف : نعيم . ( 7 ) . ف : - أشارت . ( 8 ) . ف : موعود . ( 9 ) . ف : + / اين . ( 10 ) . الدّر المنثور ، ج 1 ، ص 11 ؛ كنز العمّال ، ج 3 ، ص 255 : « الحمد رأس الشكر ، ما يشكر اللَّه عبد لا يحمده » .