مكان تأليف : به احتمال زياد شهر بخارا . شرح اجمالى محتواى اثر : اين اثر شامل شرح زندگى شاعران و نمونه‌هاى اشعار ايشان است . « مذكر الاحباب » با تذكره زندگى شاعرانى آغاز مىگردد كه در اثر « مجالس النفائس » اميرعليشيرنوايى نيامده است . اين اثر با شرح حال زندگى شاعران معاصر نويسنده ( سال 974 قمرى / 1566 - 1567 ميلادى ) آغاز مىگردد . در اين اثر بيش از هر چيز به شرح زندگى شاعران آسياى مركزى و بويژه شهر بخارا پرداخته مىشود . « مذكر الاحباب » شامل « مقدمه » ، « دو فصل » ، « موخره » مىباشد . موخره شامل شرح زندگى اجداد و خاندان نويسنده مىباشد . آغاز نسخه : نيامده است . پايان نسخه : نيامده است . كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه شامل دو دفتر مىباشد ، اين اثر تقريباً كامل مىباشد . اما بخشى از مقدمه ، صفحات نخست باب اول ، صفحات پايانى موخره از بين رفته است . تاريخ كتابت : اواخر قرن نوزدهم ميلادى . مكان كتابت : به احتمال زياد بخارا . نام كاتب : شرق شناس بزرگ انگليسى سر ادوارد دنيسن راس است كه در زمان خود اين كتاب را به « موزه آسيا » هديه نموده است . اطلاعات حاشيه و پشت نسخه‌اى : در پايان دفتر اول در صفحه 160 15 يادداشتهايى با قلم و مداد با دست خط شخصى اروپائى و گاه ترجمه‌هايى به زبان انگليسى نوشته شده است . سابقه نسخه : نيامده است . اندازه صفحه : 5 . 17 * 6 . 22 ؛ تعداد برگ : دفتر اول : 161 ؛ دفتر دوم : 160 ؛ تعداد سطر : 12 ؛ اندازه متن : 5 . 10 * 5 . 20 . نوع كاغذ : كاغذ شرقى . نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه نوشته شده است . نوع خط : از صفحه 1 - 32 : خط نستعليق ريز نه چندان دقيق ، مابقى صفحات : خط باريك ، دقيق و زيباى نستعليق . نوع جلد : هر دو دفتر داراى يك صحافى شرقى ، مقوائى با عطف چرمى مىباشد . بر روى جلد اين نسخه ، عنوان كتاب به اشتباه به زبان عربى « تذكره بخارا » نوشته شده است . ( 105 ) شماره نسخه : A 684 ( Nov . 174 ) نام كتاب : سُلَّم السموات « 1 » . توضيح نام اثر : نيامده است . پديد آورنده : ابوالقاسم [ بن ابىحامد ] كازرونى . اين نويسنده ايرانى در دربار شاه عباس اول ( 996 - 1038 قمرى / 1587 - 1629 ميلادى ) اعتبار و نفوذ بسيارى داشته است . نويسنده در ابتداى اين كتاب نام خود را نياورده است ، اما طبق شرحيات وى از خود ، در فحواى اين كتاب و انطباق اين اطلاعات با شرح حال ، محل تولد و زندگى ابوالقاسم كازرونى ، نويسنده خود ايشان مىباشد . ابوالقاسم كازرونى در سال 966 قمرى / 1558 - 1559 ميلادى متولد گشته است . وى در صفحه 72 - 73 اين كتاب شعرى درباره شاه عباس اول نوشته است . تاريخ تأليف اثر : در حدود سال 1014 قمرى / 1605 - 1606 ميلادى . مكان تأليف : نيامده است . شرح اجمالى محتواى اثر : اين كتاب ، اثرى فلسفى مذهبى در خصوص شرح حال دراويش ، روحانيون ، شاعران ، دانشمندان و . . . مىباشد . اين كتاب مرجع مفيدى در خصوص شرايط اجتماعى - فرهنگى مردم ايران در نيمه دوم قرن 16 تا اوايل قرن 17 ميلادى است . اين اثر شامل مقدمه ( ديباچه ) و 7 فصل ( مرقوم ) . آغاز نسخه : نيامده است . پايان نسخه : نيامده است . كمال يا نقصان نسخهء : اين نسخه خطى كامل نيست . تنها شامل نيمى از شرح حال‌ها يعنى فصول 7 ، 6 ، 5 ، 4 مىباشد . بخش 4 شامل به اصطلاح به دو جمله تقسيم شده است كه « جمله اول » به شرح حال بزرگان پيش از محمد ( ص ) و « جمله دوم » به شرح حال بزرگان پس از محمد ( ص ) اختصاص داشته است . اما در بخش چهارم اين نسخه خطى تنها « جمله دوم » موجود است . همين جملهء دوم شرح احوال 16 نفر از بزرگان كلام و فلسفه را در بر مىگيرد كه از ابوحامد غزالى شروع و به جلال الدين دوانى ختم مىشود . البته در كاتالوگ نام هر 16 نفر آمده است . بخش پنجم به سه قسم تقسيم شده است كه در قسم اول شرح احوال 45 شاعر مشهور فارسى زبان و در قسم دوم شرح احوال 107 شاعر ديگر و در قسم سوم ترجمه احوال 84 شاعر ديگر آمده است « 2 » . بخش ششم به ده كتاب تقسيم شده است كه مباحث فقهى و احكام را در بر مىگيرد . بخش هفتم هم در سه فصل به مباحث اعتقادى و فلسفى

--> ( 1 ) . اين اثر با تصحيح مرحوم شيخ عبدالله نورانى ، در سال 1386 ، از سوى مركز پژوهشى ميراث مكتوب در تهران منتشر شده است ( ويراستار ) . ( 2 ) . در كاتالوگ روسى نام همه اين شعران آمده است ، ليكن به جهت رعايت اختصار از ذكر نام همه آنان اجتناب آنان كه موجب تطويل مىگرديد ، اجتناب شد ( ويراستار ) .