ابن سعد مىنويسد : در زمان جاهليت و آغاز اسلام ، شخص كامل نزد اعراب كسى بود كه به زبان عربى مىتوانست بنويسد « 1 » . در مكّه « 2 » ، مدينه « 3 » ، طائف « 4 » ، انبار « 5 » ، حيره « 6 » ، و دُومة الجَنْدَل « 7 » مكتب خانه‌هايى براى درس آموزى به‌پا بود . از رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيده كه آن حضرت در مسجدش ايوانى ساخت كه عبدالله بن سعيد بن عاص در آن ، مشتاقان به كتابت و خط را آموزش مىداد « 8 » . دكتر احمد امين مىگويد : بىسوادى ، آن گونه كه بعضى از نويسندگان و مستشرقان پنداشته‌اند ميان عرب فراگير نبود ، به ويژه عرب حيره و سرزمين شام ؛ زيرا آنان روزگار درازى با همسايگان فارس و روم زيستند و به اقتضاى شرايطى كه آنان را دربر مىگرفت و مراحلى كه با اين ملل متمدن سپرى ساختند ، برايشان بعيد نبود كه نوشتن را بياموزند و علوم و عاداتى را كه زندگىشان نياز داشت و راه‌هاى زندگى و حيات آزادانه و كريمانه را برايشان آسان و هموار مىساخت ، از آنان فرا گيرند « 9 » .

--> ( 1 ) . الطبقات الكبري 3 : 542 . ( 2 ) . الطبقات الكبري 3 : 522 ؛ القصد والأمم ( ابن عبدالبرّ ) : 22 . ( 3 ) . فتوح البلدان ( بلاذري ) : 583 ، حديث 1113 ؛ نگاه كنيد به : الطبقات الكبرى 3 : 450 و 465 . ( 4 ) . فتوح البلدان : 579 ، حديث 1103 . ( 5 ) . عيون الأخبار 1 : 43 ؛ القصد والأمم : 22 ؛ أبجد العلوم 2 : 265 . ( 6 ) . فتوح البلدان : 579 ، حديث 1103 ؛ القصد والأمم : 22 ؛ أبجد العلوم 1 : 158 . ( 7 ) . المحبر : 475 . ( 8 ) . نگاه كنيد به : الاستيعاب ( ابن عبدالبرّ ) 3 : 920 ، ترجمه 1556 ؛ التحفة اللطيفة في تاريخ المدينة الشريفة 1 : 47 . ( 9 ) . فجر الإسلام : 13 - 14 .