باشد بر پاى خويش ايستاده است و بر زحمات و تتبعات و تحقيقات و سرانجام بر فكر كردن‌هاى مداوم خويش تكيه دارد . داستان تأسيس يك علم يا يك مكتب تازه در علم ، غير از آشنائى با آن علم است ؛ آشنايان با علوم حتى در حد صاحب نظر فراوان اند ؛ امّا مؤسس اندك است . در فقه ، اصول ، كلام و فلسفه ، منطق ، فيزيك ، شيمى و . . . در هر دوره يا پاره‌اى از ادوار بزرگانى پديد مىآيند كه مؤسس هستند . شيخ طوسى در فقه تفصيلى بنيادى تازه نهاد كه هنوز بر تارك دانش‌هاى اسلامى مىدرخشد . عقل حادى عشر ، خواجه نصير طوسى ، علاوه بر هيئت و رياضيات كه فن اصلى او بود و در آن نظيرى در عصر خويش نداشت ، بنيان كلامى عقلانى و پيشرفته را در نهاد كه هنوز هم بر آن منوال باقى مانده است . شيخ اعظم انصارى مكتب خاصى در اصول پديد آوردكه باقى ماند و بارور شد . ملا صدرا هم بنيان فلسفى رسمى و مدرسى را زير و رو كرد و ساختمانى نوين ساخت كه همچنان قابل اعتناست . مرحوم شهيد آيت اللّه مطهرى كه خود در زمره متفكرين و انديشمندان برجسته و نوانديش قرار داشت در اين باره مىفرمايند : « اجتهاد به معناى واقعى كلمه ، ابتكار است شما مىبينيد در هر چند قرن يك نفر پيدا مىشود كه اصولى را تغيير مىدهد ، اصول ديگرى به جاى آن مىآورد و قواعد تازه‌اى ابداع مىكند بعد هم مجتهدها از او پيروى مىكنند . مجتهد اصلى همان يكى است . مجتهد واقعى در هر علمى همين جور است در ادبيات و فلسفه و منطق و . . . اين جور است در فقه و اصول اين جور است . شما مىبينيد در فيزيك يك نفر مىآيد يك مكتب فيزيكى مىآورد بعد تمام علماى فيزيك تابع او هستند ، اين را كه مكتب جديدى مىآورد و مكتب قابل قبولى هم مىآورد كه افكار را تابع فكر خودش مىكند بايد گفت مجتهد واقعى [ است ] . » « 1 »

--> ( 1 ) . تعليم و تربيت در اسلام ، ص 25 .