نظرات نو در تاريخ و حديث در حدود سال 1401 ( ه . ق ) استاد علّامه يك دوره درس در كتابخانه مجمع علمى اسلامى تجريش القاء كردند كه جمعى از فضلا حوزه و دانشگاه در آن شركت داشتند . بحثى ابتكارى بود ، در آن روش تحقيق سيره و تاريخ مورد بررسى قرار مىگرفت ، « 1 » و اگر چه نتوانست به پايان برسد و شهادت مرحوم آيت اللّه سيّد محمّد باقر صدر و تغييرات اوضاعى كه در عراق به وجود آورد بر آن رقم پايان زد ؛ امّا راه مباركى باز كرد . واقع اين است كه استاد در تحقيقات تاريخى كه حدود دهه هفتاد قمرى شروع كرده بودند و البته از هيچ استاد تعليم قبلى گرفته نشده بود ، و تنها از زير بناى اطلاعاتى و روش‌شناسى كه از تحقيق در فقه استدلال آموخته بودند مايه مىگرفت - و مىدانيم اين مقدار اطلاعات اگر پخته و كامل هم باشد فقط يك مقدمه لازم است نه همه چيز - به راستاى تحقيق تاريخى پاى نهاده بودند . اين كار در طول راه ، شكل نهائى خود را يافته بود و به عالىترين و دقيق‌ترين مراحل تحقيق در زمينه‌هاى بكر و دست ناخورده و كار ناشده تاريخى پاى نهاده بود شكلى از تحقيق كه بالاتر از آن ممكن نبود . حضرت استاد علّامه مىفرمودند : در سامرا بودم به درس فقه استدلالى عروة الوثقى و خارج اصول مرحوم آيت اللّه ميرزا حبيب اللّه اشتهاردى مىرفتم « 2 » به مناسبت درس فقه ، به وسايل الشيعه مراجعه مىكردم . روايت‌هائى كه در اين كتاب شريف وجود دارد ، اغلب نقل اقوال صادره شده از اهل بيت عصمت و طهارت عليهم‌السلام است كه مصدر اصلى آن سنت نبوى صلى الله عليه و آله « 3 » است و البته اين تنها بخشى از سنّت‌هاى

--> ( 1 ) . چيزى كه نمونه و نظيرى تا آن روز نداشت . ( 2 ) . در آن زمان در سامرا حوزه كوچك گرمى وجود داشت در تمام سطوح تدريس مىشد و در مدرسه ميرزا شيرازى طلاب درس خوان بودند . ( 3 ) . سنّت عبارت است از مجموعه گفتار و عمل و تقرير پيامبر اكرم اسلام صلى الله عليه و آله .