داشتند . « 1 » اين كتاب عظيم را تا بيست و پنج جلد بزرگ گفته‌اند « 2 » و تنها مستدرك اجازات بحار شش جلد بزرگ « 3 » بوده كه خود يك تاريخ تشيّع و تاريخ حوزه‌هاى علميه شيعه و تاريخ علوم دينى شيعه به حساب مىآمده است و بسيار مغتنم بوده و متأسفانه در عصر حكومت جابرانه بعثى از دست رفته است . « 4 » احياء حوزه علميه سامرا توسط حضرت آيت اللّه ميرزا محمّد تهرانى رحمه‌الله حوزه علميه سامرا روزگارى از مهم‌ترين مراكز علمى تشيّع به حساب مىآمد و همان‌طورى كه طلاب علوم دينى براى تحصيل و يا ادامه تحصيل به نجف اشرف مىرفتند به سامرا نيز مىآمدند . اين وضع تا زمان ميرزاى شيرازى دوم رحمه‌الله ( يعنى آيت اللّه ميرزا محمّد تقى شيرازى ) ادامه داشت . در سال 1335 ه . ق . كه سامرا به دست سربازان انگليسى اشغال شد ، مرحوم آيت اللّه ميرازى شيرازى دوم رحمه‌الله به همراهى ياران و شاگردان از جمله آيت اللّه ميرزا محمّد تهرانى به كربلا هجرت كردند ، و سامرا از وجود علماى شيعه خالى شد . بعد از آن كه اشغالگران از اين شهر بيرون رفتند ، و آرامش دوباره به شهر بازگشت ، آيت اللّه ميرزا محمّد تقى شيرازى رحمه‌الله به شاگرد برجسته‌شان آيت اللّه ميرزا محمّد تهرانى امر فرمودند كه به اين شهر برگردد ، ايشان به همراه خانواده و دوست صميمىاش علّامه خبير حاج شيخ آقا بزرگ تهرانى رحمه‌الله صاحب الذريعه به سامرا بازگشتند . شهر سامرا و مخصوصا حرم شريف عسكريين عليهماالسلام وضع آشفته‌اى داشت ، ايشان ( آيت اللّه ميرزا محمّد تهرانى ) در اين زمينه فرموده‌اند : « هنگامى كه وارد حرم مطهر شدم مشاهده كردم تارهاى عنكبوت بر

--> ( 1 ) . الذريعه ، حاج آقا بزرگ تهرانى رحمه‌الله ، ج 21 ، ص 4 . ( 2 ) . معجم المؤلفين ، ج 9 ، ص 307 . ( 3 ) . معجم المؤلفين ، ج 9 ، ص 307 ؛ مصفى المقال فى مصنفى علم الرجال ، ص 442 . ( 4 ) . به گفته برخى از نوادگان پسرى ايشان اين اثر عظيم موجود است و اگر اين گفته صحيح باشد جاى بسى تأسف است كه چرا تا كنون اين سرمايه بزرگ علمى به زيور طبع آراسته نشده و در اختيار پژوهشگران و انديشمندان قرار نگرفته است .