سلامت جان به در مىبرد مورد مداقه متنى قرار مىگيرد ؛ كه آيا مفهوم درست آن چيست ؟ و اينكه در يك مسئله اين دقت‌ها و بررسىها به عمل مىآيد ، دليل اين نيست كه در جاى ديگر اين كار فراموش شود ، يا مورد تساهل قرار گيرد . به همين ترتيب در تمام اين هفت مجلّد يعنى دو جلد عبد اللّه بن سباء و سه جلد خمسون و مائة صحابى مختلق و دو جلد الاسطوره السبائيه ، در تمام مسائل مورد بررسى تمامِ دقت‌هاى لازم به يكسان با حصوله كامل اجرا شده است . در مرحله دوم به تحقيق متن مىپردازند ، تحقيق متن و نقد متن خود قواعد خاص دارد كه گاه و بيگاه در گذشته و حال به آنها توجه شده است ، و گفتيم محقّقان جديد اروپائى بيشتر به اين روش روى آورده‌اند . در اين راستا اولًا مرويات مطرح شده از سيف در طبرى با روايات ديگر مورّخان يعنى همه مورّخان بالاطلاق مقايسه مىشود در يك حادثه ، اگر طبرى نقل ديگرى دارد مثلًا از واقدى يا ابو مخنف يا مدائنى و يا اگر بلاذرى را نگاه كنيم و روايتى از غير سيف به دست آوريم ، اگر به خليفه بن خياط مراجعه كنيم يا دينورى و اگر مسعودى يا هر كس ديگرى در آن زمينه سخنى داشته باشد حتما مخالف با نقليات طبرى از سيف است و وقتى در يك سو و همه مورخان - از مكاتب مختلف تاريخ نويسى - هستند ، و در سوى ديگر سيف بن عمر دروغ‌پرداز جعال « 1 » ، تكليف مشخص است كه چه چيزى را بايد قبول و چه چيزى را بايد رد كرد . اين اولين معيار رد و قبول يك نقل تاريخى است و چيزى نظير آن را در احاديث علاجيه كه راه حل تعارض و تنافى روايات را مشخص مىفرمايند مىبينيم كه از امام باقر يا امام صادق عليهماالسلام نقل مىكنند كه فرمودند : « خذ بما اشتهر بين اصحابك و دع الشاذ النادر » « 2 » « و يترك الشاذ الذى ليس بمشهور عند اصحابك فان المجمع عليه لا ريب فيه » « 3 » .

--> ( 1 ) . به عنوان نمونه به بحث سقيفه و بيعت در عبد اللّه بن سباء ، اخبار ابى ذر در الاسطوره السبائيه مراجعه كنيد . ( 2 ) . المستدرك الوسائل ، ج 17 ، ص 303 ، ح 2 . ( 3 ) . كافى ، ج 1 ، ص 67 و 68 .