زنديق و زنديقان المقصود من الزنادقة هم اتباع مانى : « مقصود از زنديقان پيروان مانى مىباشد » متن كتاب ريشهء كلمه زنديق كلمهء زنديق ريشهء فارسى دارد ، مسعود مىگويد : زردشت كتابش را اوستا ناميد و تفسيرى بر آن نگاشت كه به زنديق معروف است . از اين روى پارسيان هر كس را كه در مذهب شان چيزى مخالف اصول آن بياورد يا از اصل به تفسير آن بپردازد ( زندى ) مىنامند . يعنى هر كه از ظاهر كتاب به تفسير آن كه مخالف تنزيل است بسنده كرده است . به همين علت مانى كه در زمان پادشاهى بهرام ( 240 - 277 م ) ظهور كرد و جماعتى كه از او پيروى كرده اند به زنديق يا منحرف معروف شده اند ( 1 ) . عرب كلمهء زندى را به لفظ خود برگردانيد و آن را « زنديق » خواند و اين كلمه زنديق علم شد . براى هر يك از پيروان مانى كه آنان را زنادقه گويند . يمى از مستشرقين مىگويد : كلمهء زنديق در اصل ( صديق « 1 » ) بوده است ، مفرد صديقين كه فرقه اى از مانويان مىباشد . كلمهء صديق در فارسى به ( زنديك ) ، و بار ديگر در عربى به زنديق مبدل شده است ( 2 ) . ما به همين مقدار از نظرات محققين در مورد اصل كلمه فارسى زنديق بسنده كرديم .

--> ( 1 ) . تعريف صديق در فصل آينده مىآيد .