حديث نمىيابم . » « 1 » قاضى عياش در جواب اين سخن كه مىگويد : بيش از اين تعداد [ دوازده نفر ] به ولايت رسيدند ، گفته است : « اين اعتراضى نادرست است . زيرا پيامبر صلى الله عليه‌وآله نفرموده است تنها دوازده نفر به ولايت مىرسند . البته اين تعداد به ولايت رسيده‌اند و اين مطلب از اضافه شدن بر تعداد آنهامنع نمىكند . « 2 » سيوطى در جواب آن سخنى را نقل كرده كه گويد : « مراد حديث ، وجود « دوازده نفر خليفه » در طول دوران اسلام تا قيامت است كه عامل بر حق باشند ، اگرچه پى در پى نباشند . » « 3 » در فتح البارى گويد : « يقينا از اين تعداد [ دوازده نفر ] خلفاى چهارگانه درگذشته‌اند ، و بقيه نيز ، به ناچار بايد تا پيش از برپايى قيامت ، تكميل گردد . » « 4 » ابن جوزى گويد : « بنابراين ، آنجا كه فرموده : « سپس فتنه و آشوب خواهد بود » ، مراد فتنه‌هاى پيش از برپايى قيامت مانند : خروج دجال و بعد آن مىباشد . » « 5 » سيوطى گويد : « از اين « دوازده نفر » خلفاى چهارگانه و حسن و معاويه و عبداللّه بن زبير و عمر بن عبدالعزيز ، اين هشت نفر ، روى كار آمده‌اند و احتمال اينكه مهدى عباسى را هم به آنان اضافه كنيم - كه او در بين عباسيان همانند عمربن عبدالعزيز در ميان امويان است - و نيز ، طاهر عباسى را به خاطر عدالت‌خواهىاش ، باز هم دو نفر باقى و مورد انتظار است كه يكى از آنان مهدى آل محمد صلى الله عليه وآله از اهل البيت خواهد بود . » « 6 » و نيز ، گفته شده :

--> ( 1 ) . شرح ابن عربى بر سنن ترمذى ، ج 9 ، ص 68 - 69 . ( 2 ) . شرح نووى بر صحيح مسلم ، ج 12 ، ص 201 - 202 ؛ فتح البارى ، ج 16 ، ص 339 . عبارت متن از اوست ، در ص 341 نيز آن را آورده است . ( 3 ) . تاريخ الخلفاء ، سيوطى ، ص 12 . ( 4 ) . فتح البارى ، ج 6 ، ص 341 ؛ تاريخ الخلفا ، ص 12 . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . الصواعق المحرقه ، ص 19 و تاريخ الخلفاء ، سيوطى ، ص 12 . بنابراين ، براى پيروان مكتب خلفا دو امام منتظر خواهد بود كه يكى از آنان مهدى عليه السلام است در حالى كه پيروان مكتب اهل البيت عليهم‌السلام تنها يك امام منتظر دارند .