و خلفاى پيشين فرابخوانيد ، و هرگونه خيرى را كه يكى از مسلمانان درباره ابوتراب روايت مىكند ، مناقض آن را به نفع صحابه براى من بفرستيد كه اين كار نزد من محبوبتر بوده و ديده‌ام را روشنتر مىسازد ؛ و براى كوبيدن برهان ابوتراب و شيعيان او كوبنده‌تر و از مناقب عثمان و فضل او بر آنان دشوارتر است ! » نامه او براى مردم خوانده شد و از آن پس ، اخبار جعلى و نادرست در مناقب صحابه روايت گرديد ، و مردم به رواياتى از اين دست همت گماشتند و كار بدانجا رسيد كه آن‌ها را بر فراز منا بر قرائت ، و بر معلّمان مدارس القاء مىكردند و كودكان و نوجوانان بسيارى را براساس آن پرورش دادند ؛ به گونه‌اى كه همچون قرآن به فراگيرىاش پرداختند و دامنه تعليم و تعلّم آن را به زنان و دختران و خادمان و نوكران خود گسترش دادند و تا آنجا كه خدا خواست بر آن درنگ كردند . . . و از اين راه ، احاديث جعلى بسيار و تهمت‌هاى پرشمار آشكار گرديد ، و فقها و قضات و اميران براساس آن‌ها طى مسير كردند ؛ و مبتلاترين مردم در اين فتنه ، قاريان و مفسران رياكار سست عنصرى بودند كه با اظهار خشوع و عبادت ، اين احاديث را از پيش خود مىساختند تا نزد حكومتگران مقبول و به مجالس آن‌ها نزديك و از اموال و امكان و مقام آن‌ها بهره جويند ؛ تا آنگاه كه اين احاديث به دست دينداران رسيد ؛ كسانى كه كذب و بهتان را روا نمىدانستند ، و با پندار حق بودن آن‌ها را پذيرفتند و روايت كردند ، و اگر باطل بودن آن‌ها را مىدانستند هرگز آن‌ها را روايت نكرده و به آن‌ها معتقد نمىشدند ! » « 1 » ابن‌ابى الحديد نام برخى از صحابه و تابعين را كه معاويه براى حديث سازى

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ابن‌ابى الحديد ، خطبه شماره 203 ، ج 3 ص 15 - 16 ، و فجر الاسلام احمد امين ، ص 275 . .