قرآن دخالت دهد ؛ كه طبرسى - پيشتر - از آن به سوءتأويل - كه به‌معناى لغوى تفسير به رأى نزديك است - تعبير كرده بود . قرآن تحريف را - چنان كه خواهد آمد - فقط به همين معنا ( تحريف معنوى ) به كار برده است . 2 . تحريف موضعى ؛ بدين معنا كه ثبت آيه يا سوره بر خلاف ترتيب نزول آن باشد ، اين امر در آيات ، بسيار كم است اما - همانگونه كه در جلد اول التمهيد شرح داده‌ايم - ثبت سوره‌ها در ساختار قرآن ، بر خلاف ترتيب نزول آن بوده است . 3 . تحريف در قرائت قرآن ؛ يعنى كلمه‌اى بر خلاف قرائت متداول بين عموم مسلمانان تلاوت گردد ، نمونهء آن اكثر اجتهاداتى است كه قاريان براى به كرسى نشاندن قرائاتى كه هيچ پيشينه‌اى در صدر اسلام نداشته و ساخته و پرداختهء خود آنان است ، به كار مىگيرند ؛ كارى كه از نظر ما جايز نيست ؛ زيرا قرآن همانگونه كه در حديث شريف آمده است واحد بوده و از نزد خداى واحد و يگانه نازل شده است . « 1 » از اين مطلب ، در جلد دوم التمهيد ياد كرده‌ايم . « 2 » 4 . تحريف در نحوه اداى كلمات ؛ مثل لهجه‌هاى قبايل عرب كه به هنگام تكلم در نحوه حركات و اداى يك حرف يا كلمه باهم اختلاف داشتند . اين اختلاف مادامى كه بناى اصلى كلمه فرو نپاشد و معنايش دگرگون نگردد ، رواست و ما حديث احرف سبعه را - بر فرض صحت سند - بر معناى اختلاف لهجه‌هاى عرب در نحوه اداى كلمات و حروف حمل مىكنيم . حتى اگر لهجه‌اى عربى نباشد ، مشمول اين حديث است ؛ چه اينكه براساس مفاد حديثى ديگر « فرشتگان آن را با شكل و شمايل عربى بالا مىبرند » « 3 » اما اگر اختلاف لهجه موجب لحن يعنى خطا شد و با قواعد عربى سازگار نبود مجاز نيست ؛ زيرا خداوند مىفرمايد : « قُرْآناً عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ ؛ « 4 » قرآن عربى ، بىهيچ كژى » و ما به حكم : « تعلّموا القرآن بعربيّته ؛ « 5 » قرآن را با عربيّتش فرا بگيريد » مأمور شده‌ايم كه آن را به گونه عربى صحيح و درست تلاوت كنيم . دراين‌باره در جلد دوم التمهيد به تفصيل ، سخن گفته‌ايم .

--> ( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 630 ، شماره 12 . ( 2 ) . التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 98 - 42 . مترجم . ( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 4 ، ص 866 ، شماره 4 . ( 4 ) . زمر 39 : 28 . ( 5 ) . وسائل الشيعه ، ج 4 ، ص 865 ، باب 30 ، شماره 1 .