نفرين قرار گرفت - و نيز تفاسير ديگر ؟ اگر از اين مطلب بىخبر بود ، شايسته مىنمود به كتاب الذريعة الى معرفة تصانيف الشيعه « 1 » مراجعه كند تا ارزش كتاب مورد بحث را نزد دانشوران شيعه - و سقوط آن را از درجه اعتبار و صلاحيت استناد - بازيابد . اگر از اشكالاتى كه بر گلدزيهر - به‌عنوان يك مستشرق - وارد است بگذريم ، آنچه بسيار شگفت‌آور است اين است كه يك نويسنده مسلمان گفتار غيرمحققانه بيگانه‌اى را كوركورانه و خام‌انديشانه پذيرفته و تأييد كرده است . اين شخص ، شيخ خالد عبد الرحمان عكى استاد در دار الفتواى دمشق است . او مىگويد : « در بين طوايف مسلمان شيعه بيشتر از همه به تفسير قرآن رنگ فرقه‌اى و سياسى داده است ؛ اينان ( شيعيان ) در اين زمينه افراط نموده ، تفاسيرى مخصوص به خود و با رنگ‌وبوى شيعى پديد آورده‌اند و برخى از آنان در اين زمينه مرتكب غلوى ناروا شده‌اند » . آنگاه تفسير ابو جارود را - كه ذكرش آمد - به‌عنوان شاهد مثال ذكر مىكند و مىگويد : « قديمىترين تفسير شيعه ، تفسير جابر جعفى ( م 128 ) است » . در پى آن ، تفسير بيان السعادة في مقام العباده نوشته سلطان محمد بن حجر بجختى كه به نظر او در سال 311 پايان يافته ، و تفسير قمى را به‌عنوان تفاسير قرن سوم و اوايل قرن چهارم شيعه مىآورد و به دنبال آن ، تفسير ابو جعفر طوسى را كه در بيست مجلد نوشته شده است ياد مىكند . « 2 » اين گونه دعاوى ، پوچ و بىاساس است ؛ زيرا هم شخص جابر جعفى از نظر صحت روايت مورد تأمل است و هم كتاب او . نجاشى درباره او مىگويد : « كسانى از جعفى روايت كرده‌اند كه مورد طعن و ضعيف‌اند . . . و خود جابر - نيز - شخصيت ثابتى نداشته است . درباره حلال و حرام ، رواياتى اندك از او نقل شده است . كتاب‌هايى نيز به او نسبت داده شده است ؛ از جمله تفسير » « 3 » كه آن را خود - بنا به ادعاى خود - از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است ؛ اما - با اين حال - تفسير كاملى نبوده است .

--> ( 1 ) . اين كتاب نگاشته شيخ آقا بزرگ تهرانى است ، كتابى معروف است و در تمام اطراف و اكناف جهان پراكنده و موجود است . ( 2 ) . اصول التفسير و قواعده ، ص 250 - 249 . ( 3 ) . ر . ك : رجال نجاشى ، ج 1 ، ص 314 - 313 ، در شرح‌حال جابر .