روذان « 1 » [ - ] با ذال نقطه‌دار و الف و نون پايانين . نام شهركى نزديك ابرقويه در سرزمين فارس است . ابن بنّا « 2 » گويد : « روذان » از بخشهاى كرمان بود و سه شهر داشت به نامهاى : « أناس » ، « أذكان » ، « أبان » و أناس كه دم مرز است ، شهرى به نام « كرّان » دارد كه آن نيز در مرز دو اقليم قرار دارد و مرز را مشخص مىكند كه در گوشهء آن جا دارد و گوشهء ديگر آن اصفهان است و خوره‌هاى ديگر استخر ميان آنهاست . در بالاى روذان دژى استوار هست كه هشت دروازه و مسجدى زيبا و رختشويخانه دارد و مركز بافندگان است . گرداگرد شهر را باغهاى زيبا و گورستان آباد فرا گرفته و چشمه‌اى در آنجاست كه مردم از آن شفا مىخواهند . مردم شهر اندك و بيرون از آن شنزار است كه درازاى آن شصت فرسنگ است . اين گفتهء استخرى است . ليكن « روذان » شهركى است همانند أبرقويه جز اينكه آب و ميوهء فراوان دارد كه از مصرف مردم افزون است و به اطراف برده مىشود . « روذان » نيز به گفتهء عمرانى ديهى از خوارزم است . روذان نيز شهرى نزديك « بست » است . روذبار « 3 » [ ذ ] با ذال نقطه‌دار و باى تك نقطه زير و راى پايانين نام [ 831 ] چند جايگاه است . و گويا معنى آن در فارسى جايگاه رودخانه است . بو موسى حافظ اصفهانى گويد : بخشى از طسوج اصفهان است . او گويد : رودبار نيز ديهى از بغداد « 4 » است كه بدانجا نسبت دارد : احمد پسر عطا « 5 » رودبارى خواهرزادهء بو على رودبارى . او از باطرقانى « 6 » در طبقات الصوفيه نقل كند كه پس از ذكر رودبار گويد ديهى به بغداد است و شايد اين سخن را از بو العباس نسوى گرفته باشد كه او نيز از گفتهء سمعانى آرد كه : رودبار نام چند جايگاه است كه هر يك جويهاى بسيار داشته و در چند شهر چنين است يكى از آنها نزديك دروازهء طابران طوس است كه به رودبار معروف است و بدان نسبت دارد : 1 - بو على « 7 » حسين پسر محمد پسر نجيب پسر على رودبارى ، حاكم بو بكر بيهقى از وى برشنوده است . او به سال 403 درگذشت . 2 - بو على محمد پسر احمد پسر قاسم رودبارى صوفى كه در مصر ماندگار شد و نگاشته‌هايى نيكو در تصوّف دارد . او از تبار بزرگان و وزيران بود و از ياران جنيد به شمار « 8 » است . او فقيه و محدّث و نحو شناس بود و شعر نيكو و رقيق داشت . او به سال 323 درگذشت . سمعانى او را نيز به رودبار طوس نسبت داد ، و بو موسى او را به رودبار بغداد نسبت مىدهد كه نظر نخست درست‌تر است . زيرا خطيب بغدادى او را بغدادى دانسته . باطرقانى و بو العباس نسوى گويند رودبار در بلخ است و از بخشهاى مرو شاهجان رودبارى است كه دولابها دارد و در ميان « بركدژ » و « جيرنج » ( گيرنگ ) است . در چاچ نيز ديهى به نام رودبار است كه در فرا رود جيحون مىباشد . بو سعد آبى در تاريخ خود گويد : رودبار مركز سرزمين ديلم است . رودبار نيز بخشى از همدان است كه گروهى بسيار از دانشمندان و حديث‌شناسان از آنجا برخاسته‌اند مانند : 1 - عبد وس پسر عبد اللّه پسر محمد پسر عبد اللّه پسر عبد وس بو الفتح همدانى رودبارى او از پدر خود و عموى پدر خود بو الحسين على پسر عبد اللّه و جز آن دو از مردم همدان و بيگانه كه شمار ايشان بسيار است ، روايت دارد . شيرويه پسر شهريار او را ياد كرده گويد : آنچه گذشت را از خود او شنيده‌ام و او مردى راستگو ، و صاحب جاه بود و در پايان زندگى كر و كور گرديد و بسال 490 درگذشت . زاد روز او در سال 395 بود پس در خانجاه ( خانقاه ) رودبار به خاك سپرده شد . روذ دشت [ د ] و برخى « رويدشت » و « رودشت » نيز گفته‌اند . همهء آنها نام ديهى از اصفهان است [ 832 ] .

--> ( 1 ) . تقويم بو الفدا - آيتى ص 509 : رود . لسترنج ص 315 رود خانهء روذان ( ص 307 ) . ( 2 ) . به يارى ( بشّارى ) محمد پسر احمد نگارندهء احسن التقاسيم ، 4 . ( 3 ) . ن . ك : قزوينى . آثار ع ص 373 ، جهانگير ص 439 ، مراد ج 2 ص 132 ، تقويم بو الفدا - آيتى ص 494 - 495 ، لسترنج ص 186 ، 312 ، 337 ، 368 . ( 4 ) . شايد فردوسى اين جا را خواسته باشد كه گويد : كه از قادسى تا لب رودبار * زمين را ببخشيم با شهريار ( شاهنامه چ سعيد حميديان ج 9 ص 315 ش 48 ) . ( 5 ) . ش . ش : 311 نقل از تاريخ بغداد : 4 : 336 ، اثير : 7 : 104 ، لسان الميزان : 1 : 221 ، شذرات : 3 : 68 ، ميزان الاعتدال : 1 : 119 ، عبر : 2 : 350 ، نفحات الانس : 265 ، نامه دانشوران : 7 : 178 . ( 6 ) . برابر فهرست و ستنفلد ، نام او تنها در همين جا از معجم البلدان آمده است . ( 7 ) . ش . ش : 973 نقل از انساب : 262 ، لباب : 2 : 41 ، عبر : 3 : 85 ، شذرات : 3 : 68 . ( 8 ) . ش . ش : 2397 نقل از انساب : 262 ، لباب : 2 : 41 ، شذرات : 2 : 296 ، خزينة الأصفياء : 2 : 3 ، اثير : 6 : 243 ، رياض العارفين : 46 ، روضات الجنّات : 1 : 215 ، لواقح الانوار : 1 : 91 ، طبقات الصوفيه : انصارى : 444 ، ريحانة الادب : 7 : 208 ، تاريخ بغداد : 1 : 329 ، كنا و القاب : 1 : 120 ، تذكرة الاولياء : 428 ، هدية العارفين : 2 : 33 ، نجوم ظاهره : 3 : 247 ، عبر : 2 : 195 ، طبقات سلمى : 354 ، بدايه و نهايه : 11 : 180 ، زركلى : 6 : 199 ، مرآت الجنان : 2 : 286 ، تاريخ گزيده : 651 .