ياقوت الحموي ( مترجم : منزوى )
پيشگفتار 65
معجم البلدان ( فارسى )
آلمانى وستنفلد به فارسى از دكتر عبد الكريم گلشنى تهران چاپ و پخش شده است . رمز اين ترجمه در پانوشتها و پيشگفتار معجمد « جهانگير » است . 3 - ترجمهء گزيدهء آن از هژار شرفكندى چ تهران 1366 خ . قصرى : شاگرد بوعلى و شانى بوده است ، بنا بر فهرست وستنفلد ، ياقوت چهار جا از اين منبع نقل كرده است ، ليكن هيچ يك شناخته نشدند . ياقوت مجموعهء روايتهاى قصرى ، از ابو على وشانى را ، از « قصريّات » بوعلى وشانى مىنامد ( چ ع 3 : 835 : 20 ) و از آنها نقل مىكند ( چ ع 1 : 424 : 2 و 3 : 827 : 8 و 3 : 593 : 2 ) . قضاعى : ( قاضى - ) محمد پسر سلامه پسر جعفر ( م 454 ) دبير و قاضى در دستگاه فاطمى اسماعيلى مصر ، و چنان معتمد بود كه از سوى ايشان به سفارت قسطنطينيّه رفت ( زركلى 7 : 16 ، از خلكان 1 : 462 ( 3 : 349 چ عبد الحميد ) و ديگران ، ياقوت 32 جا دربارهء نامگذارى شهرها از وى نقل كند . ن . ك چ ع 1 ، ص 166 فارسى ص 154 ، پانوشت 2 . قطّاع ( ابن - ) على پسر جعفر ( 433 - 515 ) اغلبى در جزيرهء سيسيل زاده شد و پس از آمدن فرنگان ، به مصر شد و به آموزگارى فرزندان امير الجيوش گمارده شد ( زركلى 5 : 76 ) . ياقوت در 22 جا از او و گاه از كتاب « ابنيه » ى او روايت دارد ن . ك : ص 236 فارسى ص 214 ، پانوشت 1 . قطّان ( ابن - ) گرگانى : عبد اللّه پسر عدى گرگانى ( 277 - 365 ) . ياقوت 27 بار از آثار او نقل كرده است . ن . ك ص 68 ، فارسى ص 63 ، پانوشت 5 . با آنكه چند جلد كتاب در تاريخ فقه و حديث دارد ، چيره نبودن در زبان عرب را بر وى خرده مىگرفتهاند ( زركلى از منابع گوناگون و معجمد 1 : 52 - 53 و ش . ش 1659 ، از دهها منبع ) . قفطى : على ( 568 - 664 ) پسر يوسف . پشتيبان و پناه دهندهء ياقوت بود . هر چند قفطى ياقوت را به زشتى نام برده ، ليكن ياقوت در ده جاى اين كتاب از قفطى به نيكى ياد مىكند . ن . ك : چ ع 1 ص 12 فارسى ص 11 ، پانوشت 1 و همين پيشگفتار ص 6 بند 7 : آشنايى ياقوت با قفطى . قلاقس ( ابن - ) نصر الله پسر عبد الله ( 532 - 567 ) در اسكندريه زاده شده و در مدرسهاى كه دولت شيعى فاطمى براى سلفى پناهنده از اصفهان ، ساخته بود ، بياموخت . او در ده جا منبع كار ياقوت است . ن . ك چ ع 1 ص 471 ، فارسى ص 411 پانوشت 2 . قهپايى : مجمع الرجال ، نگارش عنايت الله پسر على پسر محمود قهپايى - كوهپايهيى اصفهان است . او در فلسفه شاگرد ملا احمد مقدس اردبيلى م 993 ق بود . قهپايى در سال 1016 ق . متن پنج اصل رجال شناسى شيعه را به ترتيب حروف الفبا چنان يك كاسه كرده كه هر كس اين كتاب قهپايى را داشته باشد ، عين عبارت هر پنج اصل رجال شناسى را دربارهء هر يك از شناسانيده شدگان در آن پنج اصل ، نزد خود خواهد داشت . اينك هر يك از آن پنج كتاب :