معرّب شده به فارسى امروزين فراهم نمايم . 19 - ياقوت ، هنرمند ؛ شاعر ، عروض دان و خط شناس است : در ليست نگارشهاى ياقوت چيزى به نام ديوان ديده نمىشود ، ليكن افزون بر اينكه بسيارى از شعرها كه بىنام شاعر در آثار او هست مىتواند از آن خود وى باشد . خلكان از كتاب « عقود الجمان » نگاشتهء كمال شعارى از ابن نجار مؤلف دنبالهء تاريخ بغداد قطعه شعرى از ياقوت را آورده است . او از جعفر موصلى شعرى دربارهء وفا نكردن به وعده آورده مىگويد : من نيز در اين معنى سروده‌ام و نبايد چنين شعرى را سرقت شمرد ( معجما ج 7 ، ص 204 ) او در جاهاى ديگر نيز از متهمان به سرقت شعر دفاع مىنمايد . ( معجما 8 : 89 ) او در بسيار جاها وزن عروضى و بحر و تقطيع شانزده بحر عروضى شعرها را كه به صاحب زندگينامه نسبت مىدهد ، معين كرده ، ارزش ادبى آنها را بيان مىنمايد ، و برخى از صاحبان زندگينامه چون جنّاد را به ناشناختن شعر توصيف مىكند ( معجما ج 6 ، ص 277 ، ج 7 ، ص 206 و ج 12 ، ص 65 ) . او از بحرها و صنايع شعرى با كاربرد اندك ، مانند « لزوم ما لا يلزم » ( معجمد چ ع 4 : 90 ) و « بحر سلسله » نيز ياد مىكند ( معجما 11 : 5 ) او گهگاه به ريشه شناسى كلمات نيز مىپردازد . مثلا « اب » را از ريشهء « ابو » مىداند « معجما 12 : 65 » و جانشينى حرفى از حرفى چون « غ » به جاى « ر » را نشان مىدهد . دربارهء خط شناسى ، ياقوت در يك صفحه از 17 گونه خط نام مىبرد ( معجما 6 : 60 ) . 19 - 1 - ياقوت و شعر لوده ، هرزه : شايد محروميّت جنسى ياقوت و تنها زيستن او را بتوان دليل بىباكى او در آوردن ادبيات برهنه دانست . او دربارهء مخنّث خانه ، فاحشه خانه ، روابط آقا با برده ، بسيار مىآورد ، و من براى نمونه چند جاى آن را فهرست وار مىآورم : الف : در معجمد - معجم البلدان . چ ع 2 ص 680 : 10 - 16 رفتار قبيلهء بنى ملاص با يك دير و تجاوز به زور به راهبه‌ها . چ ع 3 ص 809 : 10 - 15 در ميخانه و عشرتكده‌هاى مردانه ، زنانه و مختلط شهركهاى پيرامون بغداد . ب : در معجما - معجم الادباء : ج 12 ص 115 س 4 - 11 دختر صاحب خانهء استاد . ج 15 ص 85 دو بيت ج 16 ص 84 - 85 . به نثر با جاحظ و نيز ص 210 / 211 / 214 به مسخره گرفتن كنيزك تلفّظ خشن حروف عربى را دربارهء آلت تناسلىاش . ج 17 ص 15 / 16 / 85 مادر مجوسى 177 / 189 و از بيرونى ( البته غير جنسى ) در ص 192 ج 18 ص 23 / 24 / 292 به نثر . او گاهى شعر لودهء هرزه را به استادانش نسبت مىدهد مانند آنچه به استادش عبد الرحيم سمعانى در مجلسى كه شب چره خربوزه داشتند ، و چاقو نبود ، به سال 615 در مرو نسبت داده است ( معجمد چ ع 3 : 841 : 20 ) . 20 - انگيزه‌هاى تأليف معجم البلدان : ياقوت در پيش گفتار خود چ ع 1 ص : 1 - 3 يكى از انگيزه‌هاى خود را در تأليف اين كتاب جلوگيرى از لغزش‌هاى نويسندگان ياد كرده است ، و چند نمونهء آن را مىآورد كه نخستين آن‌ها در مجلسى در مرو شاه‌جان در سال 615 در خانهء عبد الرحيم پسر عبد الكريم سمعانى به صورت گفت و گو دربارهء واژهء « حباشه » روى داده بود . ن . ك ( معجمد چ ع 1 ، ص 6 ، ترجمه ص 6 ) همين كتاب ، كه چند نمونه از تلفظ نادرست را نشان داده است . 21 - روش خردگرايانه ياقوت : ياقوت با دقت محققانه كار كرده است . او ، يا منبع نظر خود را نقل مىكند ، يا با كمال شهامت مىگويد نمىدانم . او افسانه‌هاى جاى تاريخ نشسته را نيز مىآورد و در پايان ، مىگويد : آن را در كتاب فلانى ديدم ، ليكن تعهدى به درستى آن