ملا صدرا در شواهد الربوبيه گويد : اشراق يازدهم : در بيان نفس فلكى به طور اشاره و اجمال اجرام علوى داراى نفوس ناطقه‌اند و اين از جمله مطالبى است كه حكماى طبيعى بر حسب اصول و قوانين علم طبيعى آن را ثابت كرده‌اند . ( دليل مشهود در نزد آنان اين است كه حركات اجرام فلكى حركات ارادى است . زيرا هر وضعى از اوضاع ممكنه را كه به وسيلهء حركت طلب مىكنند ، پس از حصول آن وضع بىدرنگ آن را رها مىكنند و مجددا آن را طلب مىكنند و على الدوام در طلب آن وضع و فرار از آن وضع بوده و مىباشند و اين چنين حركتى جز به وسيلهء اراده امكان‌پذير نيست . پس اين حركت حركت ارادى است نه طبيعى زيرا طبيعت هر جسمى پس از نيل به حيز طبيعى خود از حركت باز مىايستد و هرگز آن را رها نمىكند و از آن فرار نمىكند تا اين كه مجددا آن را دنبال كند مگر آن كه قوهء قاسر آن را از حيز طبيعى بيرون كند و يا آن كه آن را به خلاف حيز طبيعى سوق دهد . و مسلم است كه وجود اراده‌اى اين چنين حاكى از وجود نفس ناطقه است و صدور اين عمل از نفس حيوانى به طور دائم محال است . زيرا اولا دوام و بقاى حيات به علت تركيب از اضداد بر وى ممتنع است و ثانيا منجر به هلاكت او خواهد شد ) . و از جمله مطالبى كه به سرعت اين مسئله را ( يعنى وجود نفس ناطقه در اجرام فلكى ) آشكار مىسازد اين است كه مانع از قبول فيض در مورد اجسام ، تضاد عناصر و تفاسد ( ناشى از تركيب ) و كثافت طبيعى ناشى از بعد و دورى از اعتدال مزاج است . آيا نمىبينى هنگامى كه اجسام بسيط به يكديگر مىپيوندند و از آن‌ها جسم مركبى به وجود مىآيد صلاحيت آن‌ها براى قبول فيض ربانى ( يعنى نفس و درجات مختلف آن ) بيش‌تر مىشود ، حتى اين كه اگر در خروج از تضاد به غايت پيشروى كنند و به مرتبهء اعتدال حقيقى نايل گردند ، شايستهء قبول ذات فيض ( يعنى اتصال و اتحاد به فيض مقدس و رحمت واسعهء الهيه ) گردند . پس با توجه به اين اصل چه تصور مىكنى دربارهء اجرام شريف شفاف عارى از تضاد و دارندهء حركات مستدير و شوق دائمى جهت تقرب به مبادى عاليهء وجود . اجرامى كه از حركات و گردش آن‌ها در فضاى نامتناهى ، خيرات و بركات بر كرهء زمين نازل مىگردد و معلوم است كه تأثير افاضات و عنايات الهى نخست در عرش اعظم يعنى فلك اطلس كه به منزلهء قلب عالم است ظاهر مىگردد و از ناحيهء فلك اطلس كه جرم اقصى و فلك اعظم است بر بقيهء افلاك و به توسط افلاك بر كرهء خاك نازل مىگردد ، بدان‌گونه كه افاضل حكما بيان كرده‌اند . « 1 » نفس نباتى - نفس نباتى را سه قوت است قوت غاذيه كه واسطهء تبديل جسم است به جسم مشاكل خود و قوت منميه كه قوتى است كه مبدأ افزايش جسم است در اقطار خود و قوت مولده كه از جسمى كه در آن است آن ماده را گرفته و به استمداد اجسام ديگر مثلى ديگر مىسازد و بالأخره مبدأ توليد جسمى ديگر است مشاكل با جسمى كه در آن است .

--> ( 1 ) شواهد ، صص 350 به بعد .