موهويه است . « 1 » و بالجمله نفوس در استعداد ادراك اشياء متفاوتند بر حسب اختلاف و تفاوت آن‌ها در صفوت در كدورت و قوت و ضعف و در طرف اعلى و شدت نورانيت كه نفس مستنير از عقول فعالهء مجرده است با سرعت هر چه زيادتر قبول فيض مىكند و اكثر حقايق را در اسرع وقت در مىيابد و به حقايق اشياء احاطه پيدا مىكند بدون طلب و شوق و بدون ترتيب مقدمات و اقيسه به نتايج مىرسد و بدون ترتيب حدود و اوساط حقايق را در مىيابد و از نتايج به نتايج مىرود تا آن‌كه محيط شود به غايت مطالب انسانى و نهايات درجات بشرى و اين قوت را كه مرتبت اعلى و اشرف و اكمل نفس بشرى است قوت قدسيه مىنامند . قوت متصرفه - قوه‌اى است كه از شأن آن اين است كه در مدركات مخزون در خزينهء خيال و حافظه تصرف كند به تركيب و تحليل و مثلا انسانى را به صورت پرنده تركيب كند و كوهى از زمرد بسازد و دريايى از جيوه درست كند اين قوه را اگر قوهء وهميه حيوانيه مورد عمل و تصرف قرار دهد متخيله نامند و اگر قوه ناطقه به كار گيرد مفكره نامند . قوت مسترجعه - قوت ذاكره را قوت مسترجعه مىنامند . ذاكره و ذكر . « 2 » قوت مصوره - قوت متخيله را قوت مصوره گويند و قوتى كه در موجودات مبدأ تشكل آن‌ها به اشكال و صور مختلف است نيز قوت مصوره گويند ، در اين‌كه قوت مصورهء اشياء و موجدات جسمانى چيست ميان فلاسفه اختلاف است . صدرا گويد : مصور تمام موجودات ذات حق است به واسطهء در فيض كه آن واسطه نفس و قوى و طبيعت باشد كه متحول و متقلب است در اطوار كون به امر الهى و در اطوار و حالات مختلف شأن آن تصوير مواد و اجسام است به صورى كه مناسب با استعدادات آن‌ها باشد « هذه النفس تتقلب فى اطوار الكون كيف يشاء بامر اللَّه » و در بعضى از اطوار شأن آن تصوير مواد است به صور مناسب استعداد آن‌ها و در بعضى از اطوار شأن آن تصوير قواى حاسه است به صور مناسب با جوهر حس و در طورى ديگر شأن آن تصوير مدركات باطنه است به صور خياليه و در طورى ديگر شأن آن تصوير ذات است به صور حقايق و معانى الهيه و علوم ربانيه . « 3 » قوت وجود - منظور ملا صدرا از قوت وجود وصف امكانيت موجودات ممكنه است قبل از تحقق عينى ، وى حامل اين معنى را موضوع و ماده و هيولى به اعتبارات مختلف ناميده است ، وى صريحا گويد اين امكان امر وجودى هر چند مصحوب عدم است و آن عام است و عموم آن تشكيكى است مانند وجود مطلق ، معانى متعددى تحت آن مىباشد كه امكانات مجهولة الاسامى است كه امكان وجود كذا و كذا از آن تعبير مىشود . « 4 » قوت و لاقوت - از اقسام كيفيات استعداديه قوت و لاقوت است و آن را سه نوع است : 1 - استعداد شديد انفعالى مانند ممراضيت

--> ( 1 ) اسفار ، ج 3 ، سفر 1 ، صص 384 و 396 . ( 2 ) همان ، ج 3 ، ص 511 . ( 3 ) همان ، ج 8 ، صص 41 ، 80 . ( 4 ) همان ، ج 3 ، سفر 1 ، ص 52 .