السيد جعفر السجادي
369
فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
غ غاذيه - قوهء غازيه نيرويى كه جاذب غذاست ، غذاها را به جسم متغذى جذب مىكند . ملا صدرا قوهء غاذيه را به دو قوه تحليل كرده خاست يكى قوهاى كه غذا را از خارج از جسم متغذى به جوف معدهء او جذب مىكند و قوهاى كه از معده به جسم جذب مىكند و قوه ماسكه را هم دو قسم مىداند يكى قوهاى كه غذا را در بدن نگهدارى مىكند و ديگر نيرويى كه مواد را تبديل به خون و . . . مىكند و همينطور است دافعه . « 1 » غايت - به معنى نتيجه و مقصود و اثر حاصل از شىء و به معنى هدف و فايده آمده است از نظر مفهوم فلسفى عبارت از چيزى است كه « لاجله يكون الشئ » و هر گاه آثار و نتايج مترتب بر فعلى باعث صدور فعل از فاعل گردد آن آثار و نتايج را غرض و علت غايى آن فعل نامند و بديهى كه فاعل مستكمل به آن آثار و نتايج است يعنى فاعل فعل را براى رسيدن به آن نتايج انجام مىدهد . خلاصه سخن اينكه هيچ حركتى در اين جهان وجود نيست مگر اينكه به سوى غايتى در جنبش است . هر حركتى به سوى غايتى عالى و متعالىتر از خود سير مىكند ، همه حوادث ، همه پديدهها ، همه افعال و اعمال هدفى را دنبال مىكنند . « 2 » غايت چيست . ما بيان كرديم كه هر انسان قبل از شروع به انجام كارى هدفى در ذهن تصور مىكند و در جهت تحقق بخشيدن به آن هدف مقدمات فعل را فراهم كرده اقدام به انجام آن فعل مىكند تا به هدف متصوّر خود نايل گردد و لذا گفتهاند علت واقعى فعل غايت است يعنى انگيزهء اصلى اقدام به فعل . غايت است يعنى نيل به غايت ، غايت و علت غايى از لحاظ ذهنى مقدم بر همهء علل است و از لحاظ وجود خارجى متأخر بر همهء علل است ، هنگامى كه عمل انجام شد به غايت نزديك مىشود و گاه باشد كه بر افعال و اعمال آثارى مترتب شود و فوايدى حاصل گردد كه قبل از عمل در ذهن فاعل فعل مرتسم نبوده است و به ذهنش خطور هم نمىكرده است و مثلا انسان خانه را با هدف اينكه در آن سكونت كند مىسازد ، پس از اتمام بنا قيمت بازارى آن چند برابر مىشود ، آن چه قبلا در تصورش نبوده است و يا علاوه بر استفاده سكونت ، به عنوان محل كسب هم از آن مىتواند استفاده كند و نتايجى از اين قبيل كه قبل از اقدام به ساختمان در فكرش نبوده است اين
--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، سفر 4 ، ص 87 . ( 2 ) همان ، ج 2 ، سفر 1 ، ص 271 .