و التشخص للنوع . عالم - عالم به فتح يعنى ما سوى اللَّه و مشتق از علامت است و جهان وجود را از آن جهت عالم گويند كه علامت و نشانهء وجود خدا است ، قطب الدين در شرح خود بر حكمت اشراق گويد : بدان‌كه مراد از عالم ما سوى اللَّه مىباشد و آن منقسم به دو قسم مىشود يكى قديم كه عقول و افلاك و نفوس ناطقهء فلكيه و كليات عناصر باشد و ديگر محدث كه سواى آن‌ها است مانند زمان و كليهء حوادث زمانى . عالم آخرت - عالم آخرت در مقابل عالم دنيا است كه صدر الدين از آن تعبير به عالم باطن و عالم غيب هم نموده است . « 1 » عالم آفاق - عالم آفاق در مقابل عالم انفس است و به معناى جهان خارج از انسان و عالم شهادت و طبيعت است . « 2 » عالم اتفّاقات - مراد از عالم اتفاقات عالم جسمانى و حوادث است و استعمال اتفاق از باب مسامحه است و الا چنان كه بيان شد تحقيق آن است كه كليه حوادث و موجودات عالم تابع علل و قوانين منظم است و قول به بخت و اتفاق ناشى از جهل بشر است . عالم اثير - عالم اثير عبارت از اجسام و اجرام فلكى و سماوى بوده كه عالم آن‌ها را عالم اثيريات گويند . اثير . « 3 » عالم اجرام - گاه مراد از اين اصطلاح مطلق عالم جسمانى است و گاه عالم فلكيات و سماويات است . عالم اجسام . عالم اجسام - مراد از عالم اجسام عالم حوادث كون و فساد و جهان طبيعت است . « 4 » عالم اجسام مجرّده - عالم بين عالم حسّ و طبيعت و عالم عقل را صدرا عالم اجسام مجرده ناميده است كه موجودات در مراتب سير تكاملى خود ابتدا بدان عالم اتصال يابند كه آن را عالم حيوانى ادراكى ناميده‌اند و در آن عالم ماده نيست و مقدار هست . « 5 » عالم ارواح - مراد عالم عقول و نفوس مجرده است كه عالم جبروت و ملكوت مىنامند . ارواح . عالم اشباح - اشباح . عالم اشباح مجرّده - اشباح . عالم اعراض - عالم اعراض در مقابل عالم حقايق و ذوات است و مراد عالم ماده و ماديات است كه قشر و عرض است و عالم عقول و ارواح ، لب و حقيقت آن‌ها است عالم ماده و ماديات منقوم به عالم ارواح و مجردات بوده و خود پايدار به خود نمىباشند و قائم به عالم عقول‌اند به قيام صدورى ، چنان كه عالم عقول و نفوس كليه نسبت به عالم ربوى عالم اعراض‌اند و بالأخره هر يك از عوالم نسبت به عالم ما فوق خود عالم اعراضند . عالم اجسام . عالم افلاك - مراد فلك و فلكيات است . افلاك . عالم الهىّ - مراد عالم اسما و صفات الهى است كه عالم قدس و سرمد و ازل هم ناميده‌اند . « 6 » عالم امر - عالم مجردات را عالم امر هم مىنامند كه به امر تكوينى الهى از كتم عدم

--> ( 1 ) مبدأ و معاد ، ملا صدرا ، ص 337 . ( 2 ) رسائل ، ملا صدرا ، صص 288 - 289 . ( 3 ) همان ، ص 245 . ( 4 ) همان ، ص 352 . ( 5 ) همان . ( 6 ) اسفار ، ج 3 ، ص 127 .