السيد جعفر السجادي
281
فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
ص صابئيان - يكى از فرق مذهبى قبل از اسلاماند كه ريشهء در هندو سپس حران دارند صابئيان ستاره پرستاند در قرآن مجيد نامى از آنها آمده است به هر حال در مورد ريشهء وجودى آنها و اعتقادات دقيق آنها سخن بسيار است . براى اطلاع كافى كتب تاريخ مذاهب . « 1 » ملا صدرا بر آن است كه صابئيان از پيروان شيث و ادريس بودند آنها معقولات را عبادت مىكردند مانند ارواح و كواكب بنابر اين ملا صدرا معتقد است كه صابئيان ستاره پرست نبودهاند و بلكه ارواح ستارگان را مىپرستيدند . وى گويد يونانيان قبل از خروج اسكندر اقدام به بناى هياكل كردند به نام قواى روحانى و اجرام نيره و آنها را به عنوان معابد قرار دادند ملا صدرا با استفاده از اطلاعاتى كه رسائل اخوان الصفاء مىدهند نام هياكل را ذكر كرده است مانند هيكل عقل ، هيكل علت اولى و هيكل عقل صريح و هيكل نفس و هيكل سياست مطلقه و هيكل زحل و هيكل مشترى و هيكل مريخ . بايد توجه داشت كه در رسائل اخوان الصفاء اطلاعات زيادى هم درباره صابئيان حران و هم هياكل عبادت آنها وجود دارد كه براى مزيد اطلاع بايد به آن مأخذ مراجعه شود . صادر اول - مراد موجود اول است كه از ذات حق تعالى بلاواسطه صادر شده است صدرا گويد : عندالتحقيق صادر اول عبارت از وجود منبسط است كه نفس رحمانى هم گويند لكن در مقام نسبت موجودات بعضى به بعضى ديگر و از لحاظ تقدم و تأخر و شرافت و خست و ترتب هر يك بر ديگرى ، اول ما صدر عقل است و عقل اول است و نسبت به اصل وجود اول ما صدر ، وجود منبسط است . عقل و اول ما صدر . « 2 » صاعقه - عبارت از صداى رعد است با شدت كه همراه آن قطعه آتش يا شعلهء آتش قوى ظاهر مىشود كه هر گاه به اشيايى برخورد اگر آن شىء متخلل باشد و لطيف ازو مىگذرد و آن شىء به حال خود باقى مىماند و اگر متكاثف و سخت و سفت باشد ذوب مىشود و با تمام نيرويى كه دارد باز هم با شتاب خمود و خموش مىشود . ملا صدرا به مناسبت تفسير آياتى كه در آنها رعد و برق و غيره آمده است به تفسير و تأويل صاعقه پرداخته است . در قرآن مجيد آمده است
--> ( 1 ) تفسير ملا صدرا ، ج 2 ، ص 216 . ( 2 ) مشاعر ، ص 56 .