كسى كه قواى عقلى او كم‌تر باشد بردهء شهوات و اميال نفسانى خود مىشود . « 1 » حزن - حزن يكى از كيفيات نفسانى است كه از تبعات آن حركت روح است به درون به نحو تدريج . « 2 » حس مشترك - حس مشترك را نبطاسيا گويند يعنى لوح نفس و آن عبارت از قوتى است مودع در مقدم دماغ . صدرا گويد : حس مشترك عبارت از قوت نفسانيه است كه استعداد حصول آن در مقدم دماغ است و بلكه در روح مصوب در آن است كه صور محسوسات ظاهرى ابتدا همه بدان رسد و نسبت ساير حواس بدان مانند جاسوسان‌اند كه اخبار نواحى را به وزير ملك مىرسانند و بالجله حس مشترك مجمع فرآورده‌هاى تمام حواس ظاهرى است و مخزن آن‌ها است . « 3 » حساب - يكى از مسائل كلامى بحث در حساب است اين اصطلاح مأخوذ از قرآن مجيد است . ملا صدرا در شواهد الربوبيه مسألهء حساب و ميزان را بدين‌سان بررسى كرده است . حساب و ميزان - اشراق دهم : در بيان حساب و ميزان . شايد شما از مجموع اصولى كه كرارا بيان كرديم ، بدين نكته آگاه شده‌ايد كه هر فرد مكلفى در روز قيامت حاصل اعمال پراكندهء نيك و بد خويش را خواهد ديد ، و به جمع اعداد كوچك و بزرگ اعمال و افعال خود ، در كتاب نفس و دفتر ذات خويش خواهد واقف گرديد ، كتابى كه خداى متعال در توصيف آن مىفرمايد « لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً » ( سورهء كهف ، آيهء 50 ) و حساب عبارت است از حاصل جمع مقادير و اعداد اعمال پراكنده و نشان دادن مبلغ و شماره و اندازه آن‌ها و در قدرت خدا است كه به مضمون آيهء شريفهء « وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ » ( سورهء انعام ، آيهء 62 ) در يك لحظه ، حاصل حسنات و سيئات بندگان را در نظرشان آشكار كند ، و هر فردى مقدار عمل خويش را با معيار صحيح و درستى به نام « ميزان » بشناسد ؛ هر چند ميزان و وسيلهء سنجش علوم و ميزان و وسيلهء سنجش اعمال و افعال ، در ذات و ماهيت ، مساوى و شبيه ميزان سنجش اجرام و اثقال نيست ( زيرا ميزان علوم قوانينى است بر اساس دليل و برهان متكى بر اصول مسلمه و ميزان اعمال ، صور موجود در نفس است و ميزان اجرام و اثقال ، ترازو نظاير او است ) همان‌طور كه ميزان فلسفه يعنى علم منطق در ذات و ماهيت مساوى ميزان سنجش ارتفاعات و اوقات به نام اسطرلاب و يا ميزان تعيين دواير و قوس‌هاى مختلف به نام پرگار و يا ميزان سنجش استقامت و راستى ستون‌ها به نام شاغول و يا ميزان خطوط به نام مسطر ( خط كش ) و يا ساير موازين از قبيل عروض براى شعر و حس و خيال براى مدركات حسى و خيالى و عقل كامل براى كليهء مدركات نيستند و خلاصه اين‌كه ميزان هر چيزى از جنس همان چيز و مناسب با او خواهد بود . « 4 » حشر - يكى از مسائل مورد بحث و اختلاف متكلمان و فلاسفه بحث در حشر است كه در باب معاد نيز در اين مورد بحث خواهد

--> ( 1 ) اسفار ، ج 9 ، ص 88 . ( 2 ) همان ، ج 4 ، ص 149 . ( 3 ) همان ، ج 1 ، سفر 4 ، صص 205 - 207 . ( 4 ) ترجمه شواهد ، ص 414 و اسفار ، ج 2 ، سفر 4 ، ص 296 .