صورت و ماده مىشوند نه در خارج و تركيب اشيا از وجود و ماهيت از همين نوع است . صدرا گويد : هر دو امرى كه متمايز باشند در وجود يا تمايز آن‌ها به تمام ماهيت است بدون اشتراك جوهرى در ميان آن دو و يا تمايز آن‌ها به چيزى است از سنخ ماهيت با اشتراك در طبيعت جوهريه كه ما به الاشتراك جنس و ما به الافتراق فصل باشد و از فصول محصله باشد اين تركيب نوع تركيب اتحادى است و در صورتى كه ما به الامتياز از امور عرضيه باشد تركيب افتراقى است . « 1 » تركيب انضمامى در مقابل تركيب اتحادى است و نوع تركيبى است كه هر يك از اجزاى آن از لحاظ وجودى مستقل باشند و نحوهء اتحاد آن‌ها اتحاد بالضميمه باشد مانند تركيب خانه از خشت و آجر و آهن و غيره . تسبيح - حقيقت تسبيح و روح آن تجريد ذات الهى است از علايق الوان و شوايب حدثان و امكان و اين امر حاصل نمىشود مگر از كسى كه او را نحوى از تجرد و طهارت باشد و هر اندازه تجرد انسان اقوى باشد و از غواشى ماده مبرّا تسبيح او كامل‌تر است و آن را مراتبى است . محيى الدين عربى گفته است كه جمادات و نباتات را نيز ارواحى است كه از ادراك غير اهل كشف پنهان است و مىگويد : ما شنيديم كه سنگ‌ها ذكر خدا را مىكردند به زبانى ذكر مىكردند كه گوش‌هاى ما مىشنيد . ملا صدرا مىگويد : تحقيق اين تسبيح ( تسبيح جماد و نبات ) نياز به بسط كلام دارد چه بسا اين اعتقاد و نظر منتهى به اين مىشود كه نادان‌ها و مردم پست بعد از شنيدن اين گونه مقال به سخريه گرفته عيب دانند . ملا صدرا شرح مفصل در اين باب داده‌اند كه همهء موجودات ، خدا را تسبيح كنند . « 2 » تسلسل - تسلسل يعنى پىدرپى بودن و امور متسلسل يعنى امورى كه زنجير مانند به دنبال هم باشند و در اصطلاح فلسفه عبارت از ترتّب امور غير متناهى است به نحوى كه مرتبت لاحق مترتب بر مرتبت سابق و به دنبال آن باشد و بالأخره امورى كه در ترتب وجودى به يكديگر پيوسته باشند . تسلسل از لحاظ امور متسلسل بر چند نوع است : الف - تسلسل در امور اعتبارى كه بر حسب اعتبار معتبر و اعتبار كننده است و آن را تسلسل يقفى ناميده‌اند كه با توقف و عدم اعتبار اعتبار كننده متوقف مىشود اين نوع از تسلسل را باطل ندانسته‌اند چون در حقيقت تسلسل نيست يعنى شخص مىتواند هر اندازه كه بخواهد اوهام و تخيالات خود را دنبال هم ادامه دهد . ب - تسلسل در حوادث و زمانيات اين نوع تسلسل نيز باطل نيست زيرا اجزاى آن به طور متدرج موجود و معدوم مىشوند و مجتمع در وجود نمىباشند و حوادث زمانى هر يك در ظرف خود موجودند و به هر حال دليلى بر بطلان تسلسل در حوادث زمانى اقامه نشده است . ج - تسلسل در علل و معلول كه عبارت از ترتب امور غير متناهى است كه هر مرتبتى علت لاحق و معلول سابق خود باشد . صدرا گويد تسلسل در علل و معلول

--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، سفر 1 ، ص 427 . ( 2 ) تفسير سوره جمعه ، ص 203 و تفسير ملا صدرا ، ج 6 ، صص 148 - 149 .