جلال جلالى زاده
45
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
الإحكام : عنوان دو كتاب الإحكام فى أصول الأحكام از آمدى ( م 631 ه . ق ) و الإحكام فى أصول الأحكام از ابن حزم اندلسى است ( م 456 ه . ق ) . إختلاف الحديث : كتابى است از امام شافعى . احاديثى را كه متعارض به نظر مىرسند در اين كتاب جمع كرده است و اولين كتاب در اين موضوع است . إخاله : أخال فلان للخير ، هرگاه دلايل آن آشكار شود . يعنى در بين وصف و حكم مناسبتى باشد ، به گونهاى كه از تشريع حكم بر آن تحقق مصلحتى كه مقصود شارع است مترتب مىشود و ناميدن آن به اخاله براى آن است كه مناسبت وصف با حكم خيال كرده مىشود : يعنى گمان برده مىشود كه وصف علت است . مناسبت ، استدلال و تخريج المناط نيز ناميده مىشود . تعيين علت اصل به محض ظهور مناسبت در چيزى كه داراى وصف است نه به سبب نص و يا غير آن ، مانند اسكار كه وصف مناسب تحريم خمر است . إخبار : خبر دادن اصوليان گفتهاند : نسخ اخبار جايز نيست ، ولى نسخ اخبار جايز است . إختلاف : ضد اتفاق در اصطلاح ، يعنى راه مختلف و هدف يكى باشد ، ولى در خلاف هردو مختلف است . عدهاى گفتهاند : اختلاف در قولى استعمال مىشود كه مبنى بر دليل باشد . الأخذ بالأخف : عمل به ضعيفترين اقوال تا اينكه دليلى بر انتقال به قوىتر دلالت كند و اكثرا در بين مذاهب يا در بين احتمالات متعارض است و به قاعده « الاصل فى المضار المنع » برمىگردد . الأخذ بأقل ما قيل : اگر چند نفر دربارهى امرى اختلاف و چند قول داشته باشند ، هرگاه دليلى بر زياده دلالت نكند ، به كمترين آنها عمل مىشود و بر دو قسم است : أ - عمل به قولى كه به حداقل در آنچه كه اصل بر برائت ذمه است ، قائل است كه پس از اتفاق بر وجوب آن دربارهى اندازهاش اختلاف مىشود ، مثل ديهى اهل ذمهاى كه توسط مسلمانى از روى خطا كشته شود . ب - عمل به قولى كه به حداقل قائل است ، در آنچه كه بر ذمه ثابت است ، مانند نماز جمعه كه فرض بودن آن