مفاهيم بر برخى ديگر است يا در حدود شناخت سند متن و راه اثبات آن است . اجتهاد تام : مجتهد همه‌ى توان خود را براى رسيدن به مراد شارع از متون به كار گيرد . اجتهاد تنزيلى : مجتهد همه‌ى توان خود را براى رسيدن به حسن تطبيق معناى مراد از نصوص در عصر حاضر با استفاده از همه‌ى ابزارهاى معرفتى موجود و روش‌هاى مورد استفاده در علوم اجتماعى و انسانى به كار گيرد . اصوليان آن را تحقيق المناط مىنامند . اجتهاد جماعى : به كار گرفتن توان و نيرو از سوى گروهى از مجتهدان براى رسيدن به حكم خداوند درباره‌ى يكى از مسائل . اجتهاد در علت : تلاش در راه تحقق علت حكم شرعى كه به وسيله‌ى نص يا اجماع يا استنباط ثابت شده باشد و تنقيح و تخريج آن براى منضم‌كردن حكم شرعى ديگرى به آن است . اجتهاد قياسى : تلاش براى رسيدن به اثبات يا نفى حكم حادثه‌اى كه نص قطعى و يا ظنى مشخص و يا اجماع صحيحى درباره‌ى آن نباشد . برخى از اصوليان آن را اجتهاد به رأى و ديگران آن را تخريج المناط مىنامند . اجتهاد مركب : اجتهاد دو مجتهد يا بيشتر در يكى از زمان‌ها درباره‌ى مسأله با موضوعى كه دو قول با دو رأى با اقوال و آراى مشهور و مشخصى درباره آن باشد و پس از آن‌ها مجتهد يا مجتهدان در عصر ديگرى درباره‌ى همان مسأله يا همان موضوع اجتهاد كنند و درباره‌ى موضوع موردنظر بخشى از اقوال مجتهدان پيشين را اخذ كنند و آن‌چه كه مجتهدان متأخر گفته‌اند با اقوال مجتهدان گذشته مخالف باشد ، برخى اصوليان اين‌گونه اجتهاد را اجتهاد تلفيقى ناميده‌اند . مثل مسأله عمريه كه اگر زنى بميرد و شوهر و پدر و مادر داشته باشد ، جمهور علما گفته‌اند شوهر نصف ، يك‌سوم باقى براى مادر و بقيه براى پدر از طريق فرض و تعصيب مىبرد . اما ابن عباس گفته است : شوهر نصف ، مادر يك‌سوم تركه و پدر يك ششم مىبرد . اگر مجتهدى در اين