جلال جلالى زاده
279
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
ولى در خفى به واسطهى امرى خارج از لفظ است كه به تطبيق برمىگردد . سبب اشكال مشترك بودن لفظ در بين دو معنا يا چند معناى مختلف حقيقى يا مجازى است ، بدون اينكه لفظ به تنهايى بر معناى مشخص دلالت كند ، و بدون دليل و دورانديشى و تأمل قرينهها فهميده نمىشود . لفظى كه به تنهايى بر معناى مراد دلالت نمىكند ؛ بلكه فهم مراد از آن بر امرى خارجى متوقف است كه مكلف مىتواند به آن دست يابد . مشكل ناميدن بدين سبب است كه مراد از آن متوجه اشكال و امثال آن مىشود و اشكال در لفظ اغلب بيشتر به وضع آن براى دو معنا يا بيشتر است كه به تنهايى بر معناى مراد از آن دلالت نمىكند يا بر اثر تعارضى كه از فهم نصوص پيش مىآيد . مانند آيهى نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ( بقره / 223 ) ، واژهى « أنّى » مشكل است ؛ چون هم به معناى من أين ( آل عمران / 37 ) و هم به فهم معناى كيف ( آل عمران / 40 ) آمده است . در معناى موردنظر دچار اشتباه مىشوند كه پس از تأمل و وجود قرينهى حاليهى « حرثكم » پى مىبريم كه « أنى » در اينجا به معناى « كيف » است ؛ چون محل حرث و كشتزار قبل است نه دبر و بايد أنى حمل بر معناى كيف شود نه أين . مشهورات : قضايايى هستند كه در بين مردم به حد اشتهار رسيدهاند و داراى اقسامى هستند : واجبات قبول ، تأديبات صلاحيه ، خلقيات ، انفعاليات ، عاديات ، استقرائيات . مصادره به مطلوب : يعنى اينكه يكى از مقدمات ، نتيجه باشد هرچند به ظاهر چيز ديگرى باشد ، مانند : كل انسان بشر ، و كل بشر ضحاك ، نتيجه مىگيريم كه كل انسان ضحاك ، كه نتيجه عين كبرى است . اشتباه به خاطر تغاير دو لفظ بشر و انسان است كه ظن تغاير معنا با وجود ترادف مىرود و افراد ضعيف را دچار اشتباه مىكند . مصادر تشريع : اصولى كه صلاحيت انشاى احكام پنجگانهى تكليفى را دارند و اين مصادر به اعتبار اينكه قواعدى هستند كه بر احكام شرعى دلالت مىكنند به عنوان ادله شناخته