جلال جلالى زاده
244
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
قلب ضمنى ( التزام ) : هدف از آن نفى مذهب مستدل بهطور ضمنى يا التزام است ، يعنى حكمى را بر دليل مترتب نمايد كه از آن ابطال مذهب مستدل لازم آيد . قلب مساوات نيز ناميده مىشود ، يعنى بر باطل بودن يكى از لوازم آن دلالت مىكند . مانند اينكه حنفى در مورد فروش مالى كه غايب است بگويد : فروش مال غايب عقد معاوضه است و بدون رؤيت عوض ، صحيح مىباشد . همانگونه كه نكاح بدون رؤيت جايز است . در اين مورد شافعى مىگويد : با پذيرفتن اين دليل لازم مىآيد اين عقد مانند نكاح ، خيار رؤيت نداشته باشد و چون حنفىها قائل به خيار رؤيت هستند ، دليل مستدل با اين قلب به طور التزام باطل گرديده است . اين يعنى ابطال مذهب حنفى كه بيع همراه با جهل و عدم رؤيت را صحيح مىداند اين ابطال به طريق التزام فهميده مىشود ؛ زيرا كسى كه معتقد به صحت بيع است و بنابراين خيار رؤيت را لازمهى صحت مىداند ، هرگاه خيار رؤيت باطل شد ، اين لازم منتفى مىشود و هرگاه لازم كه خيار رؤيت است منتفى شد ، ملزوم كه صحت بيع است منتفى مىشود . قلب علت : آن است كه معترض بيان كند علتى را كه مستدل ذكر كرده است به زيان او مىباشد . برخى آن را معارضه و برخى آن را فساد مىنامند . برخى از اقسام قلب علت بهطور صريح براى تصحيح مذهب معترض و ابطال مذهب مستدل است ، قسمى مانند قسم اول است ، ولى بهطور ضمنى مذهب مستدل را باطل مىكند ، قسمى تنها براى ابطال مذهب مستدل است . قلب مساوات : يعنى اصل داراى دو حكم است : يكى از آنها به اتفاق معترض و مستدل از فرع منتفى شده است و ديگرى مورد اختلاف است . هرگاه مستدل بخواهد با قياس بر اصل ، مختلففيه را اثبات نمايد ، معترض مىگويد : مساوات در بين دو حكم در فرع با قياس بر اصل واجب است و از وجوب تسويه در بين آنها در فرع انتفاى مذهبش لازم مىآيد ، مانند استدلال حنفيه بر وقوع طلاق مكره ، آنان مىگويند : شخص مكره