جلال جلالى زاده
188
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
( استحسان سنت ) يا عرف ( استحسان عرف ) يا ضرورت و مصلحت ( استحسان ضرورت ) يا اجماع ( استحسان اجماع ) است . سند حديث : زنجيرهى راويان حديث كه بعضى از آنها از بعضى ديگر روايت كردهاند . سند قول : دليل يا قاعده يا اصل عامى كه قولى بر آن بنا مىشود . سنت : در لغت به معناى راه ، عادت و سيره است . در اصطلاح ، آنچه كه از قول ، فعل يا تقرير از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم غير از قرآن روايت شده باشد . سنت اعم از حديث است ؛ چون شامل قول ، عمل و تقرير مىشود ، ولى حديث تنها شامل قول مىشود و در دلالت بر تشريع ، قول قوىتر از فعل است ؛ چون فعل احتمال اختصاص به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را دارد . در فقه به عبادات نافلهاى كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت شدهاند ، اطلاق مىگردد . آنچه كه شارع از مكلف انجام دادنش را خواسته است ، اما بدون قطع و جزم . واقعيت عملى در تطبيق شريعت در عصر نبوت ، يعنى وضعيتى كه در عصر اول به آن عمل مىكردند . گفتهاند : امام اوزاعى امام سنت بوده است ، يعنى در شناخت واقعيت عملى در تطبيقات شريعت در عصر نبوت امام بوده است و در حديث امام نبوده است . امام سفيان ثورى هم در حديث و هم در سنت امام بوده است ، ولى امام مالك در شناخت حديث و سنت امام بوده است . سنت راتبه : سنتى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر انجام آن مداومت داشته و جز به ندرت آن را ترك نكرده است و سنت هدى نيز ناميده مىشود . سنت زوائد : سنتى است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر آن مواظبت داشته تا اينكه براى او به صورت عادت درآمده است و گاه گاهى آن را ترك مىكرده است . دليل زايد ناميدن براى آن است كه از مكملات دين و از شعارهاى قطعى آن نيست . مانند شيوهى لباس پوشيدن ، نشستن ، خوردن و خوابيدن . ترك اين سنت موجب كراهت و ملامت نيست ، بلكه كراهت تنزيهى است .