جلال جلالى زاده

189

مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )

سنت عين : آن است كه انجام آن از هر فردى خواسته شده است ، اما نه به طور جزم و قطع ، مانند سنت‌هاى راتبه و خواندن دعاهاى مأثور . سنت كفايى : انجام آن از هرفردى خواسته نشده ، بلكه مجرد حصول آن كافى است ، مانند جماعت خواندن نماز تراويح . سنت مؤكد : شارع انجام آن را به‌طور مؤكد از مكلف خواسته است ، مانند اعتكاف در ده روز آخر ماه رمضان در مسجد . سنت هدى : سنتى كه مؤكد و نزديك به واجب است كه انجام دهنده‌اش مشمول پاداش و ترك‌كننده‌اش مستحق ملامت است ، مانند نماز جماعت و اذان . سنت يا متواتر است يا واحد ، كه درباره‌ى آن‌ها توضيح داده شد ، اما نسبت سنت نبوى با قرآن اين است يا احكام قرآن را مورد تأكيد و موافقت قرار مىدهد ، يا تبيين‌كننده و تفصيل دهنده‌ى مجمل‌هاى قرآن است ، يا مطلق و عام را مقيد و مخصص مىگرداند يا بيانگر احكام جديدى است كه در قرآن به صراحت ذكر نشده‌اند . سؤال تعديه : آن است كه معترض در اصل ، معنايى را غير از معنايى كه مستدل تعيين كرده است ، تعيين كند و به وسيله‌ى آن با او معارضه نمايد ، سپس به مستدل بگويد : آن‌چه كه تو به عنوان علت ذكر كرده‌اى ، هرچند به فرع مورد اختلاف تسرى مىكند و همين‌طور آن‌چه كه من به عنوان علت آورده‌ام ، به فرع ديگرى كه مورد اختلاف است ، تعدى مىكند و هيچ كدام اولى و ارجح از ديگرى نيستند . مانند قول مستدل بر درست بودن مجبوركردن دوشيزه بر نكاح با قياس كردن بر صغيره ، معترض مىگويد : بكارت هرچند به دوشيزه‌ى بالغ تعدى مىكند . نابالغ بودن نيز به بيوه‌ى نابالغ تعدى مىكند پس مجبوركردن او جايز نيست ؛ چون اجبار بيوه جايز نيست . پس معترض در مثال قبلى آن‌چه را كه مستدل تعيين كرده بود ، تغيير داد و به خاطر تلاش براى ابطال استدلال او با دليلش مخالفت كرد .